NIEUWS

bang
Campus 06 december 2019

'De angstcultuur op de universiteit komt niet genoeg aan bod'

reacties 10

Vier op de tien universiteitsmedewerkers heeft last van pesten, roddelen, uitsluiting of machtsmisbruik, bleek eerder dit jaar. “De angstcultuur komt nog niet genoeg aan bod op de onderwijsinstellingen, ook niet aan deze universiteit”, stelt FNV-bestuurder Jan Boersma op een vakbondslunch op de VU over sociale veiligheid.

De cijfers komen uit onderzoek van de FNV en het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren. En op de lunchbijeenkomst komen voorbeelden voorbij. Zo zijn er leidinggevenden die te veel taken op iemands bord leggen en vervolgens vaststellen dat diegene het werk niet aankan en zeggen dat hij of zij een cursus timemanagement moet gaan doen. Promovendi zijn kwetsbaar voor machtsmisbruik, omdat zij volledig afhankelijk zijn van hun promotor. En sommige mensen zijn te bang voor represailles om een klacht in te dienen.

Verdeel en heers

“Een verdeel- en heerspolitiek is de oorzaak van de angstcultuur”, zegt iemand uit het ongeveer vijftig aanwezigen tellende publiek. “Daardoor denken mensen dat zij de enigen zijn die er last van hebben.” VU-ombudsman Lies Poesiat voegt toe: “Mensen durven vaak geen klacht in te dienen. Iedereen kent iedereen, dus als de klacht ongegrond verklaard wordt, kun je vertrekken.”

'Vertrouwenspersonen kunnen niet heel veel doen, alleen begeleiden'

De vraag is, doet de VU genoeg om mensen die te maken krijgen met intimidatie of machtsmisbruik te steunen? “Je hoeft geen klacht in te dienen”, zegt Poesiat, “je kunt ook alleen een melding doen bij een vertrouwenspersoon. Als er dan meerdere meldingen komen over één persoon, kunnen we er toch iets mee.” Maar, reageert een aanwezige, “vertrouwenspersonen kunnen niet heel veel doen, alleen begeleiden. Bij elke volgende stap die je kunt zetten, ben je niet meer anoniem. De stap om met rugnummer bekend te worden, is heel moeilijk.”

Active bystander

Om het thema aan te kaarten, haalde de VU eerder dit jaar het toneelstuk #MeTooAcademia naar de universiteit. Dat komt weer terug op de faculteiten, meldt een betrokkene. Samen met een active bystander-training, waarin mensen leren hoe ze kunnen reageren als ze getuige zijn van bijvoorbeeld pesten of intimidatie. Verder is er een hulpmatrix gemaakt, zodat medewerkers zien bij wie ze met welke klacht terecht kunnen, en zijn er naast centrale ook decentrale vertrouwenspersonen aangesteld. En, zegt Poesiat, er is een cursus sociale veiligheid voor leidinggevenden, “maar die is nu vrijblijvend”.

Hoe verander je een angstcultuur? “Je kunt niet de cultuur veranderen zonder ook de structuur aan te pakken”, zegt hoogleraar en Woinactie VU-frontvrouw Paola Gori Giorgi. “Promovendi worden hier betaald uit de subsidie van de hoogleraar. In andere landen zoekt een promovendus zelf een promotor. De cultuur is een consequentie van de structuur.”

Omstreden hoogleraar

De voorbeelden van intimidatie, pesten of machtsmisbruik blijven vrij algemeen. Ze illustreren wat er mis kan gaan, benadrukken dat de cultuur op de universiteit er een is van niet zeuren maar poetsen, tonen een systeem waarin één persoon ongezien een heel team kan terroriseren.

'Die hoogleraar had hier geen nieuwe kans moeten krijgen'

Maar één situatie wordt wel uitgelicht, door FNV-bestuurder en -onderhandelaar Jan Boersma. “Die omstreden Leidse hoogleraar, die hier in dienst is gekomen, had hier geen nieuwe kans moeten krijgen”, zegt hij ferm. De hoogleraar kwam vorig jaar naar de VU, nadat bekend was geworden dat ze in Leiden had bijgedragen aan een angstcultuur op het instituut aldaar.

Onveilige situatie

“Je haalt een onveilige situatie daar weg, die hier weer kan opkomen”, zegt Boersma erover. “Dat had nooit mogen gebeuren, voor de sociale veiligheid. Maar nog niet iedereen is zo ver om die conclusie te trekken.” Haar aanstelling op de VU kwam al eerder ter sprake bij een debat van de VSNU over sociale veiligheid. “Ik begrijp niet hoe de VU met een strak gezicht kan zeggen dat zij dit onderwerp belangrijk vindt”, zei iemand uit het publiek daar toen over.

De VU meldt in een reactie “het te betreuren dat mensen in het openbaar zo over een VU-collega spreken”, aldus woordvoerder Wessel Agterhof. “Bij de aanstelling van de hoogleraar is er zeer zorgvuldig gehandeld. Er zijn gesprekken geweest in de faculteit en er zijn afspraken gemaakt met de hoogleraar, want de VU accepteert geen enkele vorm van intimidatie. Verder willen we niet over een individuele casus praten, want voor iedereen gelden dezelfde regels. Bovendien speelt er nu niks.”

Slecht leiderschap

Boersma zegt dat FNV en LNVH een vinger aan de pols houden over wat de universiteiten doen op het gebied van sociale veiligheid. Maar, zegt hij ook, “we moeten meer doorpakken.” Bijvoorbeeld met een basiskwalificatie leidinggeven. Want slecht leiderschap is volgens de respondenten in de FNV-enquête de hoofdoorzaak van de problemen. “En de selfsilencing of victims, zoals Belle Derks, voorzitter van de Jonge Akademie het noemt, moet opengebroken worden”, zegt hij. “Want het werkt belemmerend.”

Dus, hoogleraren moeten beter begeleid worden bij het leidinggeven, er moet meer besef komen van wat intimidatie, pesten en machtsmisbruik precies zijn en mensen moeten er hardop iets over durven zeggen. “Ik weet wat”, zegt iemand. “Waarom komt er niet een basiskwalificatie mondigheid? Voor alle medewerkers.” Dat is toch weer mooi een diploma voor aan de muur.

Marieke Kolkman
BEELD: Melingo Wagamama (Flickr)

{ Lees de 10  reacties }

hits 931
Door Donnie op 06 december 2019

Bij IT zijn er genoeg signalen afgeven en het is zelfs overduidelijk aangetoond in het medewerkers tevredenheidsonderzoek dat er leidinggevenden pesten en intimideren. maar alles is in de doofpot verdwenen. Maar ja .. wat doe je er aan.... Laten we maar vieren dat de directeur IT 40 jaar bij het ABP aangesloten is .. dat is blijkbaar een jubileum......

Door Marieke Schilp op 06 december 2019

@Donnie: wie niet in het openbaar onder eigen naam durft te reageren of te mailen over misstanden, uit angst voor 'meelezers', kan ons ook bereiken via advalvas at protonmail dot com.

Door Chao Zhang op 06 december 2019

Many people in power don't understand leadership at all, because they don't know that leadership involves compassion; interestingly, they don't know what compassion (in English language).

Door Chao Zhang op 06 december 2019

Many people in power don't understand leadership at all, because they don't know that leadership involves compassion; interestingly, they don't know what compassion (in English language) means. The lack of morality and humanity, compounded by the overspecialization and ill structures is a serious issue.

Door Paola Gori Giorgi op 06 december 2019

I believe that this culture of fear is a direct consequence of a deeply undemocratic structure, which gives way too much power to some people on others. This, combined with the very perverse way in which the Dutch universities are financed (with the same perverse system reproduced at the VU at all scales), creates a very dysfunctional and toxic environment. On top of that, the system is underfunded and forces people to overwork. Patches like courses of all sorts (which may even transmit the ideology of intimidation as a form of leadership) are not going to help, they actually could make things worse in some aspects.
If we do not change radically the structure of the university, we will never be able to change anything.

Door Marieke Buil op 07 december 2019

Ik ben het volledig eens met Jan Boersma en de woordvoeder van de VU slaat de plank ontzettend mis. Het gaat niet perse om deze ene hoogleraar. Het gaat om het feit dat de VU willens en wetens een hoogleraar heeft aangesteld waarvan een onderzoeksrapport heeft uitgewezen dat deze persoon jarenlang een schrikbewind heeft gevoerd in Leiden en dat de VU tegelijkertijd vooraan wil staan bij het optreden tegen intimidatie, machtsmisbruik en pesten. Die twee dingen gaan niet samen.
Personeel wordt opgetrommeld om naar cursussen te gaan en theaterstukken te bekijken; we moeten meedoen aan discussies en debatten over sociale veiligheid en via de achterdeur wordt een hoogleraar aangesteld die alles heeft gedaan wat we nou juist niet willen. Het aanstellen van de betreffende hoogleraar gaat in tegen de kernwaarden waar de VU pleit voor te staan en het feit dat het benoemen van deze situatie als ‘betreurenswaardig’ wordt gezien toont aan dat de VU eigenlijk helemaal geen echte discussie wil voeren over het onderwerp sociale onveiligheid.

Door Paola Gori Giorgi op 07 december 2019

I completely agree with Marieke Buil. If each time a big shot is sent away from a university because of serious misconduct on social safety aspects another university is ready to provide a new position, the problem will never be solved.

Door Annette Kemp op 08 december 2019

I don't know enough about the situation with the professor to say much. I do know that previously HR thought along with my terrorizer to terrorize me while our new HR director has really worked to make the VU safer for me. I worry a bit about people being shut out due to rumors or gossip since this is one of the tools of a bully. If a good performing employee speaks out about problems, then they cannot be removed due to performance. So what does a bully do? They first begin to spread lies about the employee. Then they recruit the other professors to shut out the employee. Then they give bad performance evaluations... all the while voicing how concerned they are with a poor performing employee. It takes a lot of time and wisdom to really hear where the problem may be since bullies spread lies and pretend to be really concerned about the situation. Most important is to make sure those who speak out are safe. I'm not sure yet that I would recommend others speak out because I know it can cause retaliation that is immense in size..... and often buried. I think we need training on how abusers do their work so we can see gaslighting, provoking, intimidation, etc. and give it a name. We also need to see the patterns of abuse that others have already researched to recognize how patterns are working in the business world. Abusers do the same things over and over again, so it should be obvious in those who are targeting others.

Door Lies Poesiat op 08 december 2019

Sommige medewerkers veronderstellen dat een klacht indienen een risico meebrengt bv dat als hun klacht ongegrond is, zij daar niet meer zouden kunnen blijven werken. Terwijl het juist van belang is dat klachten worden besproken. Gesprekken met de vertrouwenspersoon ongewenst gedrag of met de ombudsman zijn strikt vertrouwelijk en kunnen helpen bij de analyse van het probleem en bij de mogelijkheden op tot een oplossing te komen.

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.