NIEUWS

Personeel 02 oktober 2019

'Ik begrijp niet hoe de VU met een strak gezicht kan zeggen dat zij dit onderwerp belangrijk vindt'

reacties 2

Willen universiteiten intimidatie en seksisme aanpakken, dan moet er wat aan de academische cultuur veranderen. De emoties liepen gisteren hoog op bij de aanwezigen van het VSNU-café.

Een hoogleraar die een postdoc tijdens een functioneringsgesprek in zijn gezicht schreeuwt. Kan dat? Een Powerpointslide met een afbeelding van een vrouw in string op het strand. Is dat gepast op een wetenschappelijk congres?

Het zijn een paar voorbeelden van ongewenst gedrag die dinsdagavond voorbijkwamen tijdens het VSNU-café over ‘sociale veiligheid’ op de universiteit. De stoelen in Café Dudok in Den Haag waren goed gevuld.

“Alle signalen staan op rood” en “het is vijf voor twaalf”, klinkt het uit de zaal. Urgent is het thema volgens het publiek zeker. Maar gevoelig is het ook nog steeds, blijkt wel uit het commentaar van moderator en VSNU-voorzitter Pieter Duisenberg. “We vonden het als VSNU spannend dit onderwerp te bespreken.” Je legt tenslotte je eigen zwakheden bloot.

Kwetsbaar

Het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren (LNVH) en vakbonden FNV en VAWO trokken in mei aan de bel. Bijna de helft van de universiteitsmedewerkers voelt zich niet veilig op zijn of haar afdeling, bleek uit onderzoek. Ze hebben last van allerlei soorten ongewenst gedrag, zoals seksuele intimidatie, fysieke en verbale bedreiging of obstructie van hun onderzoek. 

De oorzaak hiervan ligt bij de hiërarchie binnen universiteiten, zeggen meerdere aanwezigen. “Die zorgt voor afhankelijkheid en het ontstaan van angst om dingen fout te doen”, aldus LNVH-voorzitter Hanneke Takkenberg. Sommige hoogleraren denken misbruik te kunnen maken van die macht. Vooral promovendi zijn hierdoor kwetsbaar. Zij moeten daarom extra goed in de gaten worden gehouden, vindt ook de Leidse rector magnificus Carel Stolker.

Verder raken werknemers ontmoedigd doordat de klachtenafhandeling niet altijd op orde is. Ook de competitieve en individualistische cultuur op universiteiten en het – al dan niet gedwongen – zwijgen van slachtoffers zorgen ervoor dat wangedrag niet of nauwelijks wordt aangepakt.

Moreel kompas

Het onderwerp bespreekbaar maken is volgens de sprekers een belangrijke eerste stap. Het is namelijk niet altijd onwil. Leidinggevenden weten soms niet wat hun gedrag met anderen doet en moeten daar eerst bewust van worden gemaakt. “Ze zijn hun morele kompas kwijt”, zegt Reneé-Andrée Koornstra, directeur HRM aan de VU.

Maar het is ook belangrijk hoe iemand op ongewenst gedrag reageert, merkt Stolker op. “We moeten zorgen dat mensen een manier vinden om te laten blijken dat ze iets niet prettig vinden zonder dat het meteen de relatie verwoest.” Dit kan door middel van trainingen, voor zowel leidinggevenden als de meer kwetsbare medewerkers.

Ook moeten er goede ‘support-structuren’ komen, zegt Takkenberg van het LNVH. Dus vertrouwenspersonen en onafhankelijke ombudsmannen waar iedereen met klachten terecht kan. En misschien nog wel het belangrijkste: die academische cultuur moet veranderen. “We moeten weg van het idee van individuele excellentie en meer naar het idee van een collectief en in teams wetenschap bedrijven.”

Lariekoek

Kunnen universiteiten de beste oplossingen met elkaar delen, zodat niet iedereen het wiel zelf hoeft uit te vinden, oppert iemand uit de zaal. Maar een ander is het helemaal zat. Leuk en aardig, al dat gepraat over oorzaken en oplossingen, maar wanneer wordt er ook iets aan gedaan? “Dit is één grote lariekoek. Het is een hele hoop bla bla bla en heel weinig doen.”

Ze spreekt in de vierkante kubus met ingebouwde microfoon, die moderator Duisenberg haar zojuist heeft toegeworpen. Nog voordat ze haar verhaal wil doen, beginnen er tranen over haar wangen te lopen. “Twee jaar geleden zijn er drie Leidse professoren ontslagen om precies de redenen waar we het nu over hebben. Eén van hen is vorig jaar bij de VU aangenomen. Dat is een klap in het gezicht van mensen die dat hebben meegemaakt.”

De vrouw verwijst naar het Leidse instituut Pedagogische Wetenschappen, waar jaren een cultuur van angst en intimidatie heerste. Drie hoogleraren voerden volgens een vernietigend rapport een waar schrikbewind. “Ik begrijp niet hoe de VU met een strak gezicht kan zeggen dat zij dit onderwerp belangrijk vindt.”

Tweede kans

HRM-voorzitter Koornstra van de VU staat na het verhaal meteen op om te reageren. “Mensen die mij kennen weten dat ik niet van de praatjes ben. Als VU hebben we besloten deze persoon een tweede kans te geven. Daarbij hebben we gezegd dat we heel goed opletten dat niet hetzelfde gebeurt als in Leiden. Ik tolereer geen intimiderend gedrag.”

Duisenberg vindt het lastig na zo’n gevoelige kwestie weer door te gaan met het debat. “Ik voel mij bijna schuldig dat we zo weinig tijd hebben om over dit onderwerp te spreken, maar ik ben blij dat we hier in openheid dingen hebben gewisseld.” Het begin is volgens hem gemaakt. “Nu moeten we er echt iets mee doen.”

HOP/MZ
BEELD: Wikimedia Commons

{ Lees de 2  reacties }

hits 832
Door Anoniem op 03 oktober 2019

It distresses me to read this about VUA. Especially since it was so horrible before the new board and personnel director. Indeed, HRM-voorzitter Koornstra does not allow this type of behavior and does keep an eye on what is happening. Although, the culture of fear and intimidation was so strong under the former board that it will take time for employees to feel safe. It is important that not only she but every dean and service director commit themselves to not allowing any intimidation--sexual or otherwise--to occur on their faculty, including manipulative intimidation where the intimidator stays just within the lines. Anytime an employee is considered a "troublemaker" then a whole team should be mobilized to make sure that it isn't an intimidation situation since that was the VU's modus operandi. It is a continuing up hill battle, but lets give responsibility where responsibility is due so that we don't return to where we were 5 years ago!

Door Lothar Kuijper op 04 oktober 2019

"Als VU hebben we besloten deze persoon een tweede kans te geven."

Dat schreeuwt om nadere en transparante uitleg, want voorlopig is die keuze volstrekt onbegrijpelijk en staat ze diametraal op onze kernwaarden.

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.