Popup-Niks-missen-2.png

OPINIE

18 december 2017 reacties 2

Zin en onzin over 'joods-christelijk' Europa

Allerlei mensen nemen het woord 'joods-christelijk' in de mond zonder goed te weten waar ze het over hebben, vindt Bert van der Spek.

Diverse politieke partijen, vaak juist niet-christelijke, willen nog weleens roepen dat de Europese beschaving joods-christelijke wortels heeft. Is dat zo?

Om te beginnen is de term ‘joods-christelijk’ nogal raar. Christenen hebben joden eeuwenlang onderdrukt, vervolgd en verketterd; joden moeten niet veel van Christus en christenen hebben. Maar er is natuurlijk wel iets van waar. Dat de christelijke godsdienst de Europese geschiedenis diepgaand heeft beïnvloed kunnen weinigen tegenspreken. Het jodendom heeft als enige andere religie de repressie van andere godsdiensten overleefd.

Er zijn mensen die beweren dat de joodse en christelijke tradities helemaal niet zo belangrijk zijn. De Bijbel is immers in de oudheid geschreven en is zelf diepgaand door die oudheid beïnvloed. Historicus Carl Verhoef gaat zelfs zover te stellen dat de Bijbel geen enkel oorspronkelijk idee heeft en alleen maar een doorgeefluik is van Mesopotamische en Grieks-Romeinse waarden. Gerechtigheid en mededogen komen ook voor buiten de Bijbel en zijn universele waarden.

Ook hier zit iets in. Net als dit nummer van Advalvas vertoont de Bijbel invloeden van de wereld waarin hij geschreven is. Veel mensen verbazen zich over de hardvochtige verhalen in het Oude Testament van oorlog en geweld, maar dat is dan weer minder verbazingwekkend voor iemand die leest over de gruwelen die in geuren en kleuren in Homerus’ Ilias en de Assyrische koningsinscripties beschreven staan. Israël had een tempel waar net als elders dieroffers werden gebracht, het scheppingsverhaal vertoont Mesopotamische elementen en het zondvloedverhaal komt bijna letterlijk uit het Gilgamesj-epos. In de kerk is ook heel wat gedachtegoed uit de Grieks-Romeinse wereld binnengeslopen, zoals de stoïcijnse afkeer van emoties en seksualiteit, waardoor het celibaat zijn intrede deed. Geen Bijbeltekst voor te vinden.

Maar het is groteske onzin om te stellen dat de Bijbel slechts een doorgeefluik is geweest van Mesopotamische en Grieks-Romeinse normen en waarden. Elke goede antropoloog en historicus kan je vertellen dat doorgeefluiken überhaupt niet bestaan. Beïnvloeding is altijd een proces van adaptatie en toevoeging. De scheppingsverhalen in Genesis verraden inderdaad iets van de invloed van Mesopotamië, zoals de notie van de scheiding van hemel en aarde. Het is echter geen slaafse overname. Integendeel. In het Mesopotamische wereldbeeld waren hemel, aarde, planeten, sterren, bergen en rivieren goden. Genesis zet hier een belangrijke stap in de secularisering van het wereldbeeld: er is maar één God en hemel, zon, maan en aarde zijn maar dingen die geschapen zijn. Er is dus geen slaafse overname; er is debat, en scherp debat.

Ik bestrijd ook dat ethische waarden universeel en van alle tijden zijn. In de antieke godsdiensten speelde ethiek nauwelijks een rol. Goden waren onberekenbare machten die je met offers en tempels tevreden moest zien te houden en het ritueel was belangrijker dan wat ook. Zo kende ook het oude Israël offers, maar Jesaja 1:11-17 en Amos 5:21-14 laten zien dat God geen behoefte heeft aan schijnheilige offers. Wat goed en rechtvaardig is, is zeer cultuurgevoelig. Volgens Romeinse zeden kon een politicus pas een triomftocht krijgen als hij in de strijd ten minste 5000 mensen had gedood. In het wereldbeeld van Al-Qaida en IS is weinig plaats voor compassie. En zelfs de voorvechters van de Verlichting in achttiende-eeuws Frankrijk hebben duizenden moorden op niet-verlichte mensen op hun geweten.

Het Europa van nu is het resultaat van een keur aan invloeden, uit de oudheid en daarna.

De auteur is emeritus hoogleraar oudheidkunde.

Bert van der Spek

{ Lees de 2  reacties}

Door Jan op 08 augustus 2019

Ha,ha,wat een onzin...Als we naar de geschiedenis kijken, zien we dat het Christendom meer dan 1700 jaar een belangrijke rol speelde in Europa.Heel de Europese cultuur en het Europese denken is doordesemd van het christelijk geloof. Het Christendom heeft in Europa enorme invloed op de samenleving als geheel, kunst, taal, politiek, recht, het gezinsleven, onze tijdsrekening, muziek, en zelfs de manier waarop we denken. Dit alles is gekleurd door de christelijke invloed van bijna twee millennia...

Door Alfons Broeks op 26 mei 2020

Uw redenering klopt, maar dat sluit niet uit dat een belangrijk gegeven ontbreekt: juist de niet-joodse gekerstende (christelijk geworden) volken hebben het christendom vaart gegeven. Daarvan was Paulus méér dan Petrus de elektrische startmotor en Constantijn de Grote de hoofdmotor. Christus staat in de Joodse Schrift als Messias aangekondigd. Veel joden en met name de religieuze hiërarchie (de intellectuele moordenaars van Christus, dat is toch een historisch feit) hebben dat toentertijd niet willen, kunnen of durven erkennen. Andere joden herkenden in Christus wél de aangekondigde geestelijke leider, onderwijzer en van daaruit bevrijder. Tot in de zesde eeuw onderhielden joden en christenen ald dan niet jood hechte banden op vele plekken in het Middellandse Zeegebied en Nabije Oosten. De christenen zijn op niveau van de staat Israël altijd een weinig belangrijke factor gebleven.

De term joods-christelijk is historisch-cultureel dus een logische term maar bevat dus ook een moeilijk overbrugbare want fundamentele religieuze spanning met betrekking tot wie en wat Christus voor de mensheid was en is. Daarom blijft het - volkomen logisch én terecht - voor vele mensen vreemd om joods-christelijk in één adem te noemen. Oud-premier Dries van Agt schreef ooit dat de vriendschap van Nederland met Israël haaks staat op onze eigen uitgangspunten. Het is dus maar welke focus gehanteerd wordt bij het gebruik van de term.

Alleen de fundamentele en door Christus onderwezen vergevingsgezindheid maakt vriendschap van christenen met de staat Israël niet alleen mogelijk maar ook wenselijk. Israël heeft van Christenen te leren, niet andersom, vind ik als christen. Jammer en dom dat er nog steeds geen echte Palestijnse staat is. Er is tevens geen reden de Joden niet hun eigen staat Israël te gunnen of gegund te hebben. Maar de VN had beide staten voor 100 jaar onder militaire curatele moeten stellen, zonder eigen leger, maar wel met eigen democratie en voldoende leningen van de Wereldbank om beide landen de nodige economische impuls te geven. Eén staat met meerdere volken en echte democratie leek en lijkt voorlopig nog een onhaalbare utopie. Het idee van één-staat-één-staatsreligie blijft echter een negatief aspect van de hele regio, inclusief Israël, ook al verbloemt deze staat het op een slimme manier.
Ref. trouw.nl/nieuws/christelijke-joden-komen-het-godsdienstvrije-israel-niet-in~bb01b319/?referer=https%3A%2F%2Fnortonsafe.search.ask.com%2Fweb%3Fq%3Dis%2520de%2520Joodse%2520godsdienst%2520de%2520staatsgodsdienst%2520van%2520Israel%253F%26hp%3D1%26year%3D2015%26installstatus%3Dupdated%26schemaver%3D1.0.0.0%26os%3Dwindows%26geo%3Dus%26schemacat%3Dsbu_w%26ssdcat%3D321%26dsp%3D1%263in1%3D0%26showuninstallsurvey%3D1%26locale%3Des_us%26machinelocation%3D187%26version%3D22.16.3.21%26templatecat%3Dsbu_w_1000_5039_ns_esd_2%26sw%3D1%26vendortesteligible%3Dno%26tb%3D0%26osvers%3D10.0%26vendor%3Diac%26vendorsrc%3Dchrome%26olpchannel%3Dsesd%26installsource%3Dnag%26source%3Dnag%26o%3DAPN12175%26prt%3Dngc%26ver%3D3.11.4.2%26tpr%3D111%26chn%3D1000%26guid%3D74d08476-21ae-11e1-95e4-c0f8daedc80d%26doi%3D2019-02-15%26ctype%3Dhttps://www.lucepedia.nl/dossieritem/joden-en-christenen-1e-tot-6e-eeuw…

joods.nl/2020/05/gisteren-was-ik-heel-even-geen-trotse-israeli-een-nieuwe-column-van-simon-soesan/

https://www.trouw.nl/cultuur-media/joden-als-figuranten-in-christelijke…

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.