Opinie

19 december 2019

Zetelwinst is geen stemmenwinst

reacties 0

De ruime parlementaire meerderheid die Boris Johnson vorige week heeft binnengeharkt bij de Lagerhuisverkiezingen heeft indruk gemaakt. Ko Colijn had het afgelopen maandag op de Vrij Nederland-site over een “monsterzege”. Op de NRC-website valt over de Lagerhuisverkiezingen te lezen: 'Er heeft zich een grote verschuiving voorgedaan in de algehele verdeling van het electoraat: de working class koos donderdag niet traditiegetrouw voor Labour, maar voor de boodschap 'Brexit komt voor elkaar' van Johnson.'

Over verschuivingen binnen het Britse electoraat zullen ongetwijfeld nog grondige analyses volgen, maar er is ook nog de werking van het Britse kiesstelsel, waar de 650 Lagerhuiszetels afzonderlijk in 650 kiesdistricten worden verdeeld. De conservatieve zetelwinst van vorige week is typisch voor wat dit kiesstelsel mogelijk maakt: de electoraal sterkste kandidaat in een kiesdistrict heeft recht op de ene Lagerhuiszetel, zelfs als heeft die kandidaat bijvoorbeeld maar 35 procent van de kiezers achter zich; een tweede ronde is niet nodig. Pech voor die resterende 65 procent.

Er kan op die manier veel licht gaan zitten tussen kiezersaandeel en zeteltal. De conservatieven behaalden vorige week 56,2 procent van de zetels met 43,6 procent van de stemmenaandeel (13.966.565 stemmen in totaal) en maken voortaan de dienst uit in het Lagerhuis. Johnson boekte een nettowinst van 48 zetels, maar deed dat - vergeleken met de vorige Lagerhuisverkiezingen - met een minimale groei van zo’n 300.000 stemmen; het conservatieve stemmenaandeel steeg met 1,2 procent.

De electoraal grote overwinnaar van deze verkiezingen – met een forse groei in stemmenaandeel (11,6 %, 4,2% erbij) – was de liberaal-democratische partij van Jo Swinson. Een reuzensprong van 2.371.861, naar 3.696.423 stemmen leverde 11 zetels op, één zetel verlies. Swinson trad subiet af als partijleider, ook al had haar partij er 1,3 miljoen stemmen bijgekregen, het viervoudige van Boris Johnsons kiezerswinst.
De beste maatstaf voor de reële electorale steun is in dit stelsel dus niet het zeteltal maar het stemmenpercentage, dat compleet losgezongen kan zijn van zeteltal.

Het loont daarom de moeite nog even terug te kijken naar de Lagerhuisverkiezingen van 2017, toen de nu verguisde Theresa May als premier de Conservatieven aanvoerde. Zij was bij die verkiezingen ook de verliezer, in zetels welteverstaan: minus 13 zetels. May speelde daarmee haar meerderheid in het Lagerhuis kwijt. Interessant is het stemmental dat achter dat verlies schuilgaat. Onder Theresa May haalden de conservatieven 13.636.684 stemmen binnen, in stemmenaandeel een winst van liefst 5,5 procent in vergelijking met de verkiezingen van 2015. May haalde liefst 2,3 miljoen stemmen extra binnen, meer dan het zevenvoudige van haar opvolger. En dat terwijl Johnson, anders dan May, in heel wat districten geen concurrentie te duchten had van de kandidaten van brexiteer Nigel Farage.

Bij de winstcijfers van verliezers Jo Swinson en Theresa May steken de 300.000 extra stemmen van overwinnaar Boris Johnson erg mager af. Stemmental en zeteltal, het verschilt nogal onder het Britse kiesstelsel. Wat uiteindelijk telt, dat zijn vanzelfsprekend de zetels.

Of een ‘landslide victory’ in zeteltal hetzelfde is als een kiezersmandaat voor Johnsons EU-beleid, een mandaat om nu door eventjes stevig door te pakken in het Brexit-dossier? De zetels zijn er, maar electoraal draagvlak is er niet. Deze Lagerhuisverkiezingen gingen over de Brexit maar zijn geen referendum; zelfs als de stemmen voor Farages Brexit Party opgeteld worden bij die van de conservatieve kandidaten, levert dat nog steeds maar 45,6 procent van de uitgebrachte stemmen op.  

De auteur is universitair docent bij Rechtsgeleerdheid.

Adriaan Overbeeke /

{ Lees de 0  reacties }

hits 142

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.