Opinie

26 september 2014

We moeten de VU-traditie nieuw leven inblazen

Universiteitshistoricus Ab Flipse vindt het niet zinnig om oude discussies over de VU-doelstelling weer op te rakelen. 

Toen ik in Advalvas de recensie over ‘Deze universiteit, Filosoferen over de VU’ las, waande ik mij even terug in de jaren zeventig. Als universiteitshistoricus heb ik de afgelopen tijd deze periode nader bestudeerd, en de vraag wat er moest gebeuren met ‘de doelstelling’ stond destijds in het middelpunt van de belangstelling. Universiteiten veranderden sterk van karakter: studentenaantallen groeiden explosief, het bestuur werd gedemocratiseerd, en men discussieerde over de waarde van wetenschap. In die context ging het aan de VU over de eigen identiteit. Voortgekomen uit de gereformeerde traditie, wilde de universiteit nu oecumenisch-christelijk zijn en ze zocht naar manieren om dit handen en voeten te geven. De kwestie zorgde destijds, zoals ongeveer alles in de jaren zeventig, voor stevige polarisatie.

Nieuwe identiteit

Na deze roerige jaren kristalliseerde er een nieuwe identiteit uit, die werd omschreven als ‘gewoon bijzonder’. Men probeerde aansluiting te zoeken bij bepaalde noties uit het verleden die relevant werden geacht in de nieuwe context. In een complexe organisatie die de universiteit was geworden, zag dat er natuurlijk heel anders uit dan vroeger. De VU kon niet meer worden gekarakteriseerd met een ‘groot verhaal’, maar er waren nog steeds vele kleine verhalen die kenmerkend waren voor de VU, stelde toenmalig collegevoorzitter Harry Brinkman in 1992. Sommigen meenden overigens dat veel kleine verhalen toch weer een groot verhaal maakten.

Eerbiedwaardige traditie

In het afgelopen decennium zijn de universiteiten opnieuw fors door elkaar geschud: op het gebied van organisatie, wetenschapsbeleid, kwaliteitsmeting en verwachtingen vanuit de samenleving. Tegelijkertijd wordt geprobeerd om de discussie hierover naar een hoger plan te tillen. Ik verwijs slechts naar twee recente boeken: What are universities for? (2012) van de historicus uit Cambridge Stefan Collini (2012) en de bundel Waartoe is de universiteit op aarde? (2014) onder redactie van de VU-filosofen Ad Verbrugge en Jelle van Baardewijk.

Meer dan motor voor economie

Ondanks de moderne, bedrijfsmatige wijze waarop universiteiten tegenwoordig zijn ingericht, beseffen velen dat universiteiten een eeuwenoude, eerbiedwaardige geschiedenis hebben. De traditie komt naar voren bij de academische rituelen, de woorden die gesproken worden bij plechtigheden, universitaire motto’s – met daarin vaak een verwijzing naar ‘God’ - , of een doelstelling. Stuk voor stuk zaken die ons eraan herinneren dat de universiteit meer is dan een motor voor de economie of een beroepsopleiding. Natuurlijk is ze dat alles ook, maar de geschiedenis, juist die van de VU, laat zien dat een universiteit een heel eigen karakter heeft. En dat juist dat haar tot zo’n krachtig instituut maakt.

Aanzet voor discussie

In deze context moeten we het boekje ‘Deze universiteit’ van VU-filosofen Van Woudenberg en De Ridder begrijpen. De auteurs presenteren hun visie als een aanzet voor discussie. Zelf betwijfel ik of hun filosofische benadering geschikt is om de huidige identiteit van de VU te beschrijven of als inspirerend ideaal te functioneren. Maar de reactie van De Hoog blijft te veel in het verleden hangen.

Visie op diversiteit

Veel interessanter is de vraag hoe we de VU-traditie vandaag relevant kunnen houden. De VU-geschiedenis heeft veel te bieden: ze kan inspireren tot een wijsgerige beschouwing als die van Van Woudenberg en De Ridder, maar ook tot een visie op diversiteit, zoals bestuursvoorzitter Jaap Winter in zijn openingsrede bij het academisch jaar naar voren bracht, geïnspireerd door de kritiek van VU-stichter Abraham Kuyper op de ‘eenvormigheid van het moderne leven’.

Grabbelton van denkbeelden

Vanzelfsprekend moeten we ervoor waken de eigen traditie te reduceren tot een grabbelton voor denkbeelden die in ons straatje passen. Daarom is het belangrijk de hele geschiedenis van de VU present te stellen: de grootse pogingen om aan de idealen invulling te geven, maar ook de smalheid en de zwarte bladzijden die er waren. Het is de uitdaging om zo de traditie te verbinden met het heden, eerder dan een oude discussie weer op te rakelen.

Ab Flipse is universiteitshistoricus

{ Lees de 2  reacties }

hits 4
Door Gert Jan Bokdam op 29 september 2014

De universiteit is er voor allen die willen studeren (niet alleen voor de excellenten c.q. bevoorrechten!). Slechts parlementair-democratische regels kunnen dit tegenhouden. Rituelen zijn leuk, maar bijzaak: nuttig voor hen die er vertrouwen aan ontlenen, onschuldig voor anderen.

Door Eduardo Echeverria op 30 september 2014

Dirk De Hoog has issued a challenge to the authors of the tract, Deze Universiteit: Filosoferen over de VU. "De wereld dienen willen we allemaal wel aan de VU. Maar hoe zit het met God dienen?" De Hoog issues his challenge: If the question regarding the implications of the Christian faith for the whole range of human knowledge, education and research cannot be answered, it would be better to drop "God" from the stated purpose and hence identity of the VU. I hope that the theologians, philosophers, indeed, scholars at the VU who are committed to the idea of Christian scholarship, education and research will take up challenge thrown by Dirk De Hoog.

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.