Opinie

03 september 2019

Vakbond mag leden voortrekken

Dat ook niet-leden van vakbonden profiteren van de afspraken is wel eerlijk, maar zonder leden zijn er geen vakbonden en ook geen afspraken, stelt Marijtje Jongsma.

In Groot-Brittannië loont het om lid te zijn van een vakbond. Bij een recente cao-afspraak voor het onderwijs is afgesproken dat vakbondsleden drie maanden eerder hun salarisverhoging krijgen dan de zogenoemde free riders.

Ook in Nederland liften niet-vakbondsleden mee met de afspraken die vakbonden maken met werkgevers. Salarisverhogingen en arbeidsvoorwaarden, alle cao’s zijn in Nederland algemeen bindend, ofwel geldend voor iedereen. Zonder een algemene cao is het maar de vraag of individuele werknemers met hun werkgever jaarlijks een salarisverhoging en betere arbeidsvoorwaarden weten te regelen.

Het mooie principe van een cao die voor alle werknemers geldt, is alleen wél nadelig gebleken voor de solidariteit: de afgelopen decennia zijn de ledenaantallen van vakbonden dramatisch teruggelopen. Mede door de algemeenverbindendverklaring zien veel mensen geen noodzaak om lid te worden van een vakbond. Toch schuilt daarin een sluipend risico: met minder leden neemt ook de onderhandelingspositie van de vakbonden aan de cao-tafels af, terwijl juist vakbonden op uitstekende en onafhankelijke wijze afspraken kunnen maken met de werkgevers over de arbeidsvoorwaarden.

Mensen in loondienst staan nauwelijks stil bij de gang van zaken rond hun cao. Ik merk in mijn werkomgeving dat er vaak zelfs wordt aangenomen dat de arbeidsvoorwaarden eenzijdig door de werkgever worden bepaald. Kennelijk realiseren werknemers zich niet dat zonder de inbreng van de vakbonden de arbeidsvoorwaarden er heel anders uit zouden zien. Vakbonden zorgden voor afschaffing van kinderarbeid in Nederland, voor het maximale aantal werkuren, doorbetaling bij zwangerschap en ziekte, voor vakantiegeld en ondersteuning bij een conflict met de werkgever.

Dit zijn afspraken die niet even snel worden gemaakt, maar waarover soms jaren wordt onderhandeld. Neem bijvoorbeeld de cao-afspraken over het maximum aantal tijdelijke aanstellingen bij universiteiten. Nadat de Vawo aan de hand van cijfers aan de werkgevers kon laten zien dat het écht geen incidenten waren, belandde dit onderwerp op de onderhandelingstafel. Gelukkig zijn er nu afspraken gemaakt, maar wat de vakbonden betreft is er nog genoeg ruimte voor verbetering ten aanzien van het terugdringen van de werkdruk, het behoud van de academische vrijheid, diversiteit en sociale veiligheid.

Het wordt voor vakbonden heel moeilijk om harde eisen te stellen als slechts een handvol mensen lid is. Als er geen sprake is van gelijkwaardige partijen kun je het poldermodel nauwelijks nog zo noemen. Helaas hebben te weinig mensen oog voor het grotere geheel. Tenzij er direct nadeel wordt ondervonden, dan is de actiebereidheid bij mensen ineens groter.

Zo ontstond er bij de niet-vakbondsleden in Engeland ophef over de maatregel om collega’s die wel lid zijn, extra te laten profiteren van de loonsverhoging. “Want”, zo zeggen zij, “als principieel tegenstander van vakbonden is het niet eerlijk dat wij worden bestraft.”

Je zou het echter ook kunnen omdraaien. Natuurlijk moeten we in Nederland geen twee werelden willen creëren, maar zeker is dat de vakbonden in Engeland met deze afspraak mensen het belang tonen van collectief afspraken maken. En dat solidariteit daarvoor onmisbaar is.
In een tijd waarin mensen vooral kijken naar wat voor henzelf voordelig is, is dit hard nodig.

De auteur is woordvoerder van de Vawo, vakbond voor de wetenschap.

Dit is een bewerkte versie van het opiniestuk van Marijtje Jongsma dat eerder is verschenen in dagblad Trouw.

Marijtje Jongsma

hits 133

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.