Opinie

28 mei 2019

Sluis milieuheffing terug naar de burger

Milieuheffingen raken armere huishoudens relatief harder dan rijkere. Het Zweedse systeem van teruggave is rechtvaardiger en prikkelt bovendien de milieuvriendelijkheid, vindt Alfred Kleinknecht.

In Den Haag was er recentelijk veel ophef over hogere energierekeningen, deels het gevolg van hogere milieuheffingen. Een probleem daarbij is dat deze heffingen mensen met kleine portemonnees meestal harder treffen dan de welgestelden. Vandaar dat Frankrijk te maken kreeg met de gele hesjes, een beweging van vooral de lagere middenklasse die zich door hogere belastingen op brandstof gepakt voelde.

Het protest van de gele hesjes staat symbool voor een breder dilemma van de milieubeweging: de meest efficiënte manier om burgers tot milieuvriendelijk gedrag te prikkelen zijn heffingen op milieuschadelijk gedrag. Maar milieuheffingen zijn meestal regressieve belastingen. Armere huishoudens zijn daarbij vaak een groter deel van hun inkomen aan de heffing kwijt dan rijkere huishoudens.

Er lijkt dus een lastige keuze te bestaan tussen milieubeleid en sociale rechtvaardigheid. Wordt daar niet goed mee omgegaan, dan ondermijnt dit het draagvlak.

Zweden heeft een vrij eenvoudige oplossing. Al vóór invoering van een heffing kondigde de regering aan dat de gehele belastingopbrengst terug zou worden gesluisd naar de burgers. En wel op de meest eenvoudige manier: het ministerie van financiën stelt jaarlijks de totale opbrengst uit de milieuheffing vast en deelt die door het aantal belastingplichtigen. Daar kwam een gemiddelde van 85 euro uit. Iedere belastingplichtige kreeg vervolgens een tegoed van de belastingdienst van 85 euro onder vermelding ‘Teruggave milieuheffing’.

Een belasting eerst heffen en vervolgens teruggeven is beslist geen zinloos rondpompen van geld. Immers, wie zich milieuvriendelijk gedraagt betaalt minder dan 85 euro milieuheffing en krijgt toch 85 euro terug, terwijl zware vervuilers flink veel betalen aan heffingen en relatief weinig terugkrijgen.

Zo ontstaat een prikkel om bij de aanschaf van een nieuwe koelkast beter op de verbruiksinformatie te letten en wellicht toch voor het iets duurdere, zuinige model te kiezen. En als meer mensen de meest zuinige modellen kiezen, krijgen fabrikanten een prikkel om die modellen verder te ontwikkelen en aan te bieden. Ook is teruggave in de vorm van een lumpsum wel zo rechtvaardig. Mensen met lage inkomens consumeren minder en betalen daardoor absoluut minder milieubelasting. Maar als percentage van hun inkomen betalen ze relatief meer. Zij hebben voordeel bij een teruggave per hoofd. Dat biedt tegenwicht tegen het regressieve karakter van de heffingen.

Voor het direct teruggeven pleit ook dat milieuheffingen als doel hebben de vervuiling te verminderen. Naarmate ze daarin beter slagen, vallen de rijksinkomsten uit de heffingen tegen. Ook daarom kunnen we de opbrengsten het best als tijdelijk en incidenteel bekijken, niet bedoeld om de lastendruk voor de burgers op te voeren. Zeker moeten we geen langetermijnuitgaven van het Rijk ermee willen afdekken.

Men zou de inkomsten uit milieuheffingen ook via lagere inkomstenbelastingen kunnen teruggeven. Maar dan krijgen we in Nederland gehakketak met koopkrachtplaatjes: er is altijd wel een groep die daarbij achteruitgaat en gecompenseerd wil worden. Zo wordt het belastingstelsel geleidelijk aan nodeloos ingewikkeld. En naarmate de inkomsten tegenvallen, moet het geheel weer worden teruggedraaid. De Zweedse manier van terugsluizen heeft de charme van de eenvoud en is veel makkelijker aan de burgers uit te leggen.

De auteur is emeritus hoogleraar economie.

Dit is een bewerkte versie van een opiniestuk dat eerder is verschenen in dagblad Trouw.

Alfred Kleinknecht

{ Lees de 1  reacties }

hits 69
Door Evert Wasch op 09 juli 2019

Dank voor deze suggesties. In de nieuwste druk van het boek hoofdzaken milieuheffingen bepleit ik in hoofdstuk 1 een tweetal andere mogelijklheden: namelijk een vrijstelling aan de voet voor de energieheffingen en een algehele verhoging van de loon/inkomstenbelasting á la de Duitse solidariteitsheffing zodanig dat de lagere inkomens hieraan niet meebetalen.

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.