Opinie

20 oktober 2014

Pleidooi voor de muzen

De vier profileringsthema’s van de VU

De VU moet het belang van geesteswetenschappen meer benadrukken in het instellingsplan, vindt hoogleraar geschiedenis Susan Legêne.

Vier profileringsthema’s heeft de VU. Ze krijgen in het nieuwe instellingsplan een grotere urgentie. De komende vijf jaar worden onze zichtbaarheid en effectiviteit in onderwijs en onderzoek verbeterd onder de noemers Governance for Society, Human Health & Life Sciences, Connected World en Science for Sustainability.

Dat zijn prima noemers die niet uitsluitend bedoeld zijn en zullen ‘evolueren over de tijd’. De wetenschapper die haar of zijn eigen specialisatie niet direct terugvindt in een van de teksten kan bovendien terugvallen op de gekozen methodologische insteek. Bijvoorbeeld: binnen Connected World draait het om de effecten die ‘de technologische, talige en communicatieve infrastructuur van de informatie- en communicatiemaatschappij in de 21ste eeuw heeft op de samenleving’. Maar deze nieuwe technologieën bieden tevens tools voor onderzoek over het verleden en heden. Welk onderzoek blijft in het midden. In de andere drie thema’s wordt deze dubbelslag ook steeds gemaakt: innovatie in onderzoeksmethoden en toepassingsgerichtheid zijn integraal onderdeel van het onderzoeksprogramma. De objecten van onderzoek blijven impliciet. Die benadering biedt  ruimte aan een grote diversiteit van onderzoek. Als historicus kan ik me goed herkennen in de profileringsthema’s en zal ik er in mijn werk vermoedelijk zeker drie tegenkomen, de komende vijf jaar.

Meer debat

Wat ik echter zou wensen is meer debat over dit grondpatroon voor de organisatie van onze wetenschapsagenda. Hoe verhouden zich object van onderzoek, onderzoeksmethode en toepassingsgerichtheid tot elkaar? Per thema zijn een ambitie, doelstellingen en een aanpak geformuleerd. De aanpak zal vast vertaald worden in sturingsmechanismen zoals extra financiering voor de beoogde samenwerkingsinitiatieven, minoren, profileringsleerstoelen en dergelijke. Maar ik ervaar een grote afstand tussen de wereldwijde problematiek die aan de vier thema’s ten grondslag ligt en de ambitie (‘Wij stellen ons ten doel binnen vijf jaar op nationaal en internationaal niveau herkend en erkend te worden als het onderzoeks- en onderwijs instituut op het terrein van …’) en beloofde aanpak.  

Tussen wurmen

Mijn twijfel is uiteraard mede ingegeven door mijn humanities-achtergrond. De geesteswetenschappen kunnen zich best binnen deze vier thema’s wurmen. Immers er is een sterke geesteswetenschappelijke component aan de invalshoek van de Big Data bij Connected World, de benoeming van cultuur als ‘emergent verschijnsel’ bij Governance for Society, of beroemde VU-thema’s als Transgender of het nieuwe Disability Studies bij Human Health & Life Science. Ook een duurzaamheidsagenda kan niet zonder historisch onderzoek. De geesteswetenschappenzullen zich dan ook beslist mee-profileren.

Ruimte voor Geesteswetenschappen

Maar de VU doet zichzelf tekort door deze geesteswetenschappelijke invalshoek in de vier thema’s geen waarde op zich te geven. Het lijkt alsof de cultuur-historische achtergrond en de literaire, kunsthistorische, levenbeschouwelijke of artistieke omgang met de problematiek waarop de vier thema’s zich richten louter een gegeven is, een context, een inkleuring. Ze vormen op zichzelf geen object van onderzoek. Dat heeft ongetwijfeld te maken met de genoemde financiële sturing, maar ook met een visie op de samenleving. Ik zou wensen dat de vier profileringsthema’s onderkennen dat geesteswetenschappelijk onderzoek de cultuur en geschiedenis niet alleen bestudeert, maar zelf ook een rol speelt in cultuurproductie. Dat vertaalt zich niet altijd in resultaten onder de noemer creatieve industrie, e-Humanity toepassingen, ‘leiders van de toekomst’, of oplossingen voor  duurzaamheidsvraagstukken, zoals benoemd in het instellingsplan. Het draagt echter wel bij aan een ruimdenkend en ‘musisch’ wetenschapsklimaat voor een internationale ‘community of learners’. De VU erkent dat ondermeer door waarde te hechten aan de eigen Faculteit der Geesteswetenschappen. Ik bepleit dat de profileringsthema’s ook ons landelijk profiel in dezen verder versterken.

Fraaie bibliotheken

Onze profileringsthema’s moeten uitstralen dat we niet alleen zelf goed, of zelfs de beste willen zijn, maar ook dat de samenleving belang heeft bij fraaie bibliotheken, betrokkenheid bij elkaars taal, literatuur en kunst en historische uitwisseling, bij motieven voor migratie, betekenis van afstamming en gender. Niet alleen pronken met de Zuidas, maar ook werken met de flagrante verschillen tussen Amsterdam als topattractie op de UNESCO werelderfgoedlijst en het gelijktijdige lot van andere ’sites zoals Aleppo, als UNESCO-site ‘in danger’. Het zijn maar voorbeelden, getriggered door de nu voorliggende toelichting bij de profileringsthema’s. Zowel in hun doelstellingen als in de aanpak zou ik deze aspecten graag in de teksten terug zien.

Staat van onderwijs

Tenslotte: er is in deze discussie over de plaats van de geesteswetenschappen ook een direct verband met de staat van ons onderwijs. Naar aanleiding van de clustervisitatie van de Kunst- en cultuuropleidingen aan Nederlandse universiteiten in 2013, schreef de visitatiecommissie waarvan ik deel uitmaakte een inhoudelijke nabeschouwing, die ook doorklinkt in deze bijdrage aan de discussie over het instellingsplan van de VU. U kunt deze hier nalezen.

Susan Legêne, afdelingshoofd Art and culture, History, Antiquities

hits 2

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.