Opinie

03 februari 2016

Plato had een piemel

Doorgeslagen feminisme in de wetenschap?

Met interesse heb ik de bijdrage van Roos van Unen in Ad Valvas 10 (27 januari) gelezen. Zij stelt dat het curriculum van de opleiding Wijsbegeerte meer aandacht moet schenken aan vrouwelijke filosofen. Zo zou “de historische canon vrouwelijke denkers uitsluiten” en alleen Hannah Arendt aangehaald worden bij het vak Hedendaagse filosofie.

Drammende toon

De oorzaak hiervan zouden 'historische mechanismen' zijn, die ervoor zorgden dat 'de stem van de vrouw minder gehoord werden'. Nu ben ik zeker voorstander van 21ste -eeuws feminisme, maar niet als dit gepaard gaat met het herschrijven van de geschiedenis – overwaardering van de vrouwelijke rol in Westerse wijsbegeerte. Daarnaast maakt de bekende drammende toon (“Wij eisen” in plaats van “Wij zien graag”) weinig sympathie los in de neutrale lezer, maar dat terzijde.

Zeer beperkt

Hoewel er in de geschiedenis ontegenzeggelijk enorm veel ‘mechanismen’ waren die vrouwen onderdrukten waren er wel degelijk vrouwelijke filosofen. In de klassieke filosofie is hun bijdrage echter zeer beperkt – het domein wordt inderdaad gedomineerd door ‘blank’ en ‘man’. Meer dan welk domein dan ook, zo concludeert ook Jennifer Saul, professor te Universiteit van Sheffield. De oorzaak valt te betwisten, en dat gebeurt ook. De filosoof Hegel dacht het wel te weten: het ‘vrouwenbrein’ is niet toegespitst op de hogere wetenschap, filosofie en kunst. Een hoge mate van misogynie was enkele wijze heren niet vreemd, zo weten we.

Y-chromosoom

Roos noemt onder anderen Hypatia van Alexandria en Hildegard van Bingen, maar om hun werk te klasseren als game changer of bijzonder invloedrijk gaat wat ver. Is het werk van hun mannelijke evenknieën wel relevant? Gesteld wordt wel eens dat de hele Westerse filosofie “louter uit voetnoten bij Plato bestaat” (geparafraseerd citaat van filosoof A.N Whitehead, desondanks niet minder waar). Het is inderdaad moeilijk niet schatplichtig te zijn aan hem. Plato’s omvangrijke werk, variërend van de ideeënleer tot de ideale staat, heeft veel latere filosofen beïnvloed.

Daarnaast was onze vriend Plato bezitter van welgeteld één X-chromosoom, evenals één Y-chromosoom. In de praktijk betekende het zoveel als het hebben van een penis – hij was man. Maakt dat wat uit? Studenten Wijsbegeerte zouden moeten onderschrijven dat in het filosofische domein het gedachtegoed de kern is, niet de houder ervan. Het bestaansrecht van wijsbegeerte is discussie over concepten, maar deze tak van feminisme lijkt het arbitraire verschil tussen man en vrouw slechts te vergroten, iets waar juist tegen gestreden moet worden.

Invloedrijkste werk

Een door Roos voorgesteld vak feministische filosofie of minor Gender en Diversity acht ik geen aanvulling op het curriculum. Afgaande op haar woorden zou voor herziening van het vak hedendaagse filosofie meer te zeggen zijn. Juist in de 20ste eeuw hebben vrouwen een rol van grote betekenis gespeeld.  Nota bene  Ayn Rand, grondlegger van het objectivisme, was vrouw. Haar werken The Fountainhead en Atlas Shrugged  worden gezien als meesterwerken. Zeker de Ron Paul-fanboys van libertarische signatuur raken er niet over uitgesproken op moeizame verjaardagsfeestjes. Atlas Shrugged is volgens een (publieks-)onderzoek van de Library of Congress  (op de Bijbel na, het blijft immers de VS) het meest invloedrijke werk van de 20ste eeuw.

Armzalig

Niet slecht voor ‘de Tweede Sekse’; hierbij uiteraard verwijzend naar het gelijknamige werk van de Franse existentialist Simone de Beauvoir. Het boek over de rol van de vrouw door de eeuwen heen werd door het Vaticaan op de lijst der verboden boeken gezet en fungeerde als lont in het kruitvat van het hernieuwde feminisme. Het ontbreken van deze denkers in het curriculum is niets minder dan armzalig. 

Alexander Kok BSc. Earth Science and Economics, MSc. Water Science and Management (Universiteit Utrecht)

hits 12

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.