Opinie

12 juli 2013

Niet-inenten is verzet tegen moderne wereld

De discussie over het niet inenten van kinderen laait weer op door de mazelenepidemie. Theoloog Maarten Wisse laat zien dat niet-vaccineren geen kwestie is van theologische reflectie, maar een spiritueel verzet tegen de onttovering van de wereld.

Als God wil dat je ziek wordt, wie ben jij dan om daar tegenin te gaan? Met de Heidelbergse Catechismus (of de antroposofische kritiek op het manipuleren van de natuur) als uitgangspunt probeert een deel van Nederland zijn verzet tegen vaccinatie overeind te houden. Meer verlichte landgenoten pleiten nu eens voor verplichte vaccinatie, want het gaat toch om kinderen die zelf niet kunnen kiezen (zie deze blog van Eerste Kamerlid en Vu-hoogleraar Ruard Ganzevoort), dan weer wagen ze zich zowaar aan een theologisch redenering, zoals Els Borst en Heleen Dupuis: als ziek worden de wil van God is, is gevaccineerd worden dat toch ook?

Werkelijk gesprek

Als er geen levens mee op het spel stonden, was de discussie rond vaccinatie in de Biblebelt een prachtig voorbeeld van de kloof tussen theologie, ‘officiële’ theoretische reflectie op geloofsovertuigingen, en praktische spiritualiteit. Hieruit blijkt waarom theologie zinvol is: praktijken van geloven kritisch tegen het licht houden. Dat moet dan wel in nauw contact met de geloofsgemeenschap, anders ontbreekt het vertrouwen om werkelijk gesprek op gang te brengen. Dat laatste ontbreekt nogal eens in de huidige maatschappelijke discussie. Laat ik het hier op mijn manier proberen.

Theologische kronkel

Ten eerste: de voorstanders van inenten hebben gelijk, ook of juist vanuit het theologische standpunt van de tegenstanders, neem bijvoorbeeld hun oude belijdenissen of voorvaderen waarop ze zich in andere gevallen zo graag beroepen. Het is feitelijk niet zo heel moeilijk om de theologische ‘kronkel’ in het verzet tegen inenten te ontdekken. Het verlangen naar een diep doorleefde spiritualiteit loopt in het geval van verzet tegen vaccinatie overduidelijk de eigen theologische uitgangspunten voorbij.

God zijn werk laten doen

Er zit namelijk een redenering achter die verre van orthodox is: de onderliggende gedachte onder de afwijzing van vaccineren kan niet anders zijn dan dat wij ervoor zouden moeten zorgen dat God zijn werk kan doen. Daarom mogen wij geen middelen gebruiken die kunnen verhinderen dat ons iets als een ziekte overkomt. Die gedachte is uiterst vreemd, omdat de kern van de leer van de voorzienigheid juist inhoudt dat God altijd alles leidt. Daar kan ik met wel of niet vaccineren echt niet tussen komen!

Je vindt dergelijke gedachten dan ook nergens in oude belijdenissen terug. Dat kan ook niet, want ze zou niet in de hoofden van premoderne auteurs zijn opgekomen. Gods voorzienigheid gaat ten eerste principieel over alles en ten tweede is de gedachte van het voorzien van alles door God, een gedachte die over God gaat, niet zozeer over wat er in de wereld gebeurt. In premoderne theologische tradities wordt het voorzienig handelen van God en het handelen van mensen principieel niet tegen elkaar uitgespeeld, omdat ze zich op een verschillend niveau bevinden.

Concurreren met God

Maar waar komt zo’n gedachte dan vandaan? De gedachte dat Gods bestuur van de wereld en het menselijk handelen zich in een concurrentieverhouding bevinden, komt vooral op vanaf de Verlichting. Theoretisch komt dat onder andere omdat er in de wijsbegeerte een nieuwe visie op oorzakelijkheid ontstaat, waarbij we ons eigenlijk alleen nog een visie op oorzaak en gevolg kunnen voorstellen als een bal die tegen een andere aanrolt.

In samenhang daarmee komen de natuurwetenschappen op. De controle van mensen over de wereld wordt steeds groter door een grotere kennis van natuurlijke processen. Daardoor krijgen mensen het gevoel dat er voor de wonderlijke leiding van God in het leven nauwelijks meer plaats is en ze gaan daar in hun leven en spiritualiteit heel expliciet ‘ruimte’ voor maken om niet het gevoel te hebben dat ze helemaal in een ‘heidense’ wereld leven. Volgens velen heeft het protestantisme aan deze ‘onttovering’ van de wereld overigens zeer veel bijgedragen. Tegelijkertijd roept die onttovering ook een behoefte aan een nieuw soort religieuze beleving op. Door te doen alsof je voor Gods voorzienigheid ruimte moet maken, krijgen gelovigen de neiging om te denken dat Gods voorzienigheid en ons handelen met elkaar concurreren. Gods voorzienigheid laten werken betekent dan: zelf niets doen.

Zelf nadenken

Het wordt steeds moeilijker voorstelbaar dat God via menselijk handelen werkt, hoewel de meeste theologische handboeken dat de traditie braaf blijven nazeggen. God heeft volgens die handboeken mensen ‘redelijke en zedelijke wezens’ gemaakt, die in staat zijn verstandig na te denken over wat goed voor ze is. Dat vraagt God ook van ze. Het verzet tegen vaccineren is dus niet zozeer een vorm van klassiek theologische redeneren, maar een product van verzet tegen de onttovering van de wereld, het product van een antimoderne houding dus, die als zodanig daarom ook zelf product van de moderne tijd is.

Niet vaccineren als verzet

Goed, maar hoe krijgen we die refo’s van hun rare ideeën af? Dat is toch de vraag die veel seculiere mensen zich stellen. Ik denk dat het antwoord voor de lange termijn ergens anders ligt dan die seculiere mensen zouden denken. Het codewoord is vertrouwen. Niet vaccineren is een act van verzet, verzet tegen de moderne wereld die al godlozer en, in de ogen van behoudende protestanten, voortdurend vijandiger wordt tegenover een diep gelovige manier van in het leven staan.

Ruimte voor betovering

Verplichte vaccinatie zal daarom alleen contraproductief werken, omdat de angst voor en verzet tegen de grote boze buitenwereld er alleen maar door zullen toenemen. Ruimte en respect voor de rol van religie is wat behoudende protestanten nodig hebben om zich ook in die moderne onttoverde wereld een beetje thuis te kunnen voelen en de middelen te gebruiken die die moderne wereld (Godzijdank!) biedt om gezond te blijven, te durven gebruiken. Want laten we eerlijk zijn, aan de seculiere kant van de samenleving zijn allerlei religieuze tradities al in recordtempo bezig die onttoverde wereld opnieuw te betoveren (zie het antroposofische verzet tegen vaccineren) dus waarom zou er voor hen die nog in die betovering geloven, geen ruimte mogen zijn?

Maarten Wisse is universitair docent dogmatiek en oecumene aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Op zijn blog geloven.nu schrijft hij over actuele en theologische zaken die hem bezighouden.

{ Lees de 5  reacties }

hits 25
Door h.van leeuwen op 14 juli 2013

Ik ben onder behandeling voor blaaskanker en wordt behandeld met een zgn BCG spoeling (zie wiki). Ik kan je verzekeren dat dat mijn leven heeft gered of in ieder geval verlengt. Het is bewezen dat het helpt ondanks het kwasi intellectueel geleuter van figuren die zelf nooit iets hebben meegemaakt en denken dat ze de wijsheid in pacht hebben. De beste principiële stuurlui staan aan wal. Ik voelde me verplicht t.o.v. mijn familie om deze behandeling (die geen pretje is) te ondergaan. En dat mis nu ik in de hele discussie: de verplichting om levensreddend te werk te gaan als je kind doodziek is. Het kan nooit op religieuze gronden een verplichting zijn om je kind te laten sterven. Dat is niet alleen heidens maar ook misdadig. Vanuit die redenering is een verplichte inenting geheel te rechtvaardigen.

Door Joris op 17 juli 2013

Bij journalistiek hoort hoor en wederhoor. Er zijn inderdaad mazelenslachtoffers, maar er zijn ook BMR-vaccinslachtoffers. Velen. Interview nu eens ouders van die kinderen en kom er achter dat er velen zijn die niet vaccineren op medische gronden. Omdat ze zelf nadenken en informatie verzamelen als onvermijdelijk onderdeel van de moderne wereld.

Laat de discussie over geloof over dit onderwerp eens helemaal los. Er gaat een wereld voor je open.

lees ook eens
http://www.fourteenstudies.org/
http://nvkp.nl/
http://het.sagepub.com/content/early/2011/05/04/0960327111407644.full.p…

Door Pien Dijkstra op 17 juli 2013

Hoe kunnen jullie jezelf onafhankelijk platform noemen?

Ik ben een ouder die bewust niet vaccineert. Niet uit christelijke geloofsovertuiging maar vanuit het geloof dat kinderziektes niet erg zijn, een gezond lichaam die prima kan doorstaan en dat ze goed zijn voor het immuunsysteem. De kans op complicaties met kinderziektes is veel kleiner dan de kans op klachten na vaccinaties.

Een modernere wereld is niet per definitie een verbetering! Maar wat deze tijd wel met zich meebrengt is dat je als je op zoek bent naar onderzoeken die het tegendeel bewijzen je deze altijd kunt vinden online. Dat betekent dan ook dat je als ouders doet wat jij het beste vindt voor je kinderen. Maar dan wel heel bewust die keuze maakt. En ik vind dat altijd nog beter, dan al die schaapjes die klakkeloos het RVP volgen zonder zich te verdiepen in de mogelijkheden van later vaccineren, anders vaccineren etc.

Door Eugenie op 18 juli 2013

Het idee dat vaccineren levensreddend is, is uitermate dogmatisch. Het is uw goed recht daarin te geloven. Zo is het mijn goed recht vast te stellen dat vaccinaties nooit bewezen zijn te werken. Dus waar het om gaat is dat er vrijheid om het eigen leven te leiden. U het uwe. Ik het mijne. Eens?

Door Rick Vermunt op 06 november 2013

Als het God's wil is dat je ziek wordt en dat je dus niet ingeënt mag worden, is een bezoek aan de dokter of opname in een ziekenhuis ook uit de boze. Je moet wel consequent blijven.
Zolang dit een kwestie is van je persoonlijke vrije keuze, kan ik er geen bezwaar in zien. Mensen mogen van mij gerust dansen op de vulkaan. Het wordt iets heel anders als je je kinderen hetzelfde oplegt. Zij zijn nog niet bij machte om zelfstandig beslissingen te nemen. Niet laten inenten van je kinderen kun je op zijn zachtst gezegd scharen onder kindermishandeling of zelfs poging tot doodslag met intent. Het zou mijns inziens strafbaar gesteld moeten worden. Ofwel: groot voorstander van verplichtstellen van inenten.

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.