Opinie

24 augustus 2015

Een docent is geen grietje

Docent Pim Klaassen roept collega’s en studenten op seksisme aan de universiteit te bestrijden.

Vlak voor de zomervakantie surveilleerde ik, een 35-jarige mannelijke academicus, bij een tentamen ethiek voor levenswetenschappers. Bij het inleveren van hun tentamens bleek een student niet ingevuld te hebben wie zijn werkgroepdocent was - relevant voor de cijferverwerking. Navraag leverde het volgende antwoord op: “Dat weet ik niet meer, maar het was een klein grietje; deed geen pijn aan mijn ogen.”

Nadat eerst mijn mond was opengevallen, wees ik de student erop dat dit geen gepaste manier is om over docenten te spreken. “Waarom niet?” was zijn vraag. Hij leek te denken dat ik, die toch niet zoveel van hem verschilde, wel moest begrijpen wat (of wie) hij bedoelde.

Dat er seksisme schuilt in het eerst en vooral omschrijven van een docent in termen van haar uiterlijk, en dan ook nog zo weinig verhullend, was deze student geheel vreemd. Dat hij, nota bene bij een tentamen ethiek, werd aangesproken op onwenselijk gedrag, maakte dat hij gepikeerd wegbeende. Hij was zich blijkbaar van geen kwaad bewust.

Net zo min als Nobelprijswinnaar Tim Hunt: die kwam in juni in de publiciteit met de opmerking dat vrouwen in het lab zorgen dat ‘je’ verliefd op ze wordt en dat ‘ze gaan huilen als je ze bekritiseert’.

Eveneens in juni publiceerde WomenInc. onderzoek dat laat zien dat de kwaliteit van de zorg lager is voor vrouwen dan voor mannen, onder meer doordat onderzoek vaak niet is toegesneden op vrouwelijke eindgebruikers. 

Seksisme in de wetenschap betreft dus zowel de alledaagse omgang met elkaar op de werkvloer als de inhoud van onderzoek.

Gelukkig wordt er werk van gemaakt. Begin juni zag Athena's Angels het levenslicht, een initiatief van vier vrouwelijke hoogleraren die pleiten voor seksegelijkheid in de wetenschap. In juli belegde de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) een bijeenkomst over Gendered Innovations. Centraal in beide: de (on)gelijkheid tussen mannen en vrouwen en de betekenis daarvan voor zowel de inhoud van academisch onderzoek als voor de aanwezigen op de academische werkvloer, en hun rolverdeling. Belangrijke thema's krijgen de aandacht die zij verdienen.

Alhoewel… De laatste zin van de aankondiging van de KNAW-bijeenkomst luidde: ‘Om inhoudelijke redenen, maar ook omdat de Europese Commissie daar bij het toekennen van subsidies op gaat letten.’ De pijnlijke vraag dringt zich op of gender misschien alleen om het geld op de KNAW-agenda staat.

Daarom, en om te voorkomen dat de discussie over sekseongelijkheid er een blijft tussen beleidsmakers en gelijkgestemden, waar de hierboven genoemde student weinig of niets van meekrijgt, wil ik eindigen met een oproep. Om seksisme tegen te gaan is gedragsverandering nodig, en die kan en móét ook langs andere wegen worden bevorderd. Om alledaagse vormen van (niet zo goed verhuld) seksisme te bestrijden, moeten man en paard genoemd én besproken worden. Athena's Angels verzamelt meldingen van misstanden: meld die daar. Maar doe er ook direct zelf iets mee, geachte (mannelijke) collega's en studenten.

Pim Klaassen, werkt aan het Athena Instituut als docent en onderzoeker bij RRI Tools

{ Lees de 7  reacties }

hits 4
Door Stephanie op 25 augustus 2015

Wel vraag ik mij af, waarom de schrijver met name mannelijke collega's lijkt te willen aanspreken op hun seksistische gedrag. Hierin mis ik onderbouwing, ondanks dat ik me die zelf (adequaat of niet) kan indenken.

Door prof. Van den Tap op 26 augustus 2015

Dat seksisme vandaag de dag een onderwerp van discussie mag zijn - voor beiden geslachten welteverstaan - zal niemand ontkennen: het taalgebruik, en gedrag van de jeugd en adolescenten in het algemeen, is regelmatig bedroevend. Jongens proberen zich (wanhopig) te profileren als "stoere zelfverzekerde macho's", en meisjes als "dure diva sletjes". Dat je dan dit soort problemen krijgt in de maatschappij, tja... Misschien hadden papa en mama het vak ethiek ook moeten volgen?

Door Wouter op 26 augustus 2015

Ik begrijp niet helemaal hoe de schrijver hier seksisme in leest. In de door de schrijver verschafte informatie is nergens sprake van een waardeoordeel, enkel een nogal respectloze beschrijving van een docent.

seksisme zoals gedefinieerd door wikipedia:
"Seksisme is het vellen van een waardeoordeel op grond van iemands sekse. Dit kan leiden tot discriminatie waarbij mensen verschillend behandeld worden, bijvoorbeeld in taalgebruik, op grond van hun geslacht/sekse."

schrijver schrijft:
"Dat er seksisme schuilt in het eerst en vooral omschrijven van een docent in termen van haar uiterlijk, en dan ook nog zo weinig verhullend, was deze student geheel vreemd."

Ik ben het volledig met de schrijver eens dat het erg respectloos om een docent een grietje te noemen, zeker richting haar collega`s. Ik vind het echter niet vreemd dat het subject ervoor kiest om een persoon wiens naam onbekend is te beschrijven aan de hand van uiterlijke kenmerken (al gebeurt dat hier uiteraard op een respectloze en banale manier). Misschien dat de schrijver personen enkel beschrijft door citaten uit lezingen te geven, maar dit is gangbaar noch praktisch.

Schrijver citeert hierna twee voorbeelden waarin hij aangeeft blijkbaar wel te begrijpen wat seksisme daadwerkelijk betekent, ik zie alleen het verband niet tussen het generaliseren van een hele bevolkingsgroep en het banaal beschrijven van iemands fysieke kenmerken. Misschien dat schrijver daarover uitleg zou willen verschaffen.

"Alhoewel… De laatste zin van de aankondiging van de KNAW-bijeenkomst luidde: ‘Om inhoudelijke redenen, maar ook omdat de Europese Commissie daar bij het toekennen van subsidies op gaat letten"

Hier raakt schrijver een interessant punt, zijn subsidies om de positie van een sekse te verbeteren namelijk niet zelf altijd al seksisme? Ik zie alleen geen reden om, uit enkel het feit dat het bespreken van het onderwerp consequenties heeft voor subsidies, te concluderen dat het KNAW enkel financiele motieven heeft.

"Om seksisme tegen te gaan is gedragsverandering nodig, en die kan en móét ook langs andere wegen worden bevorderd."

Gelukkig weet de schrijver het artikel af te sluiten met wijze woorden, al denk ik dat gedragsverandering niet voldoende is en er een mentaliteitsverandering nodig is.

Al met al vind ik seksisme een belangrijk onderwerp dat de aandacht verdient. Ik vind het echter jammer dat schrijver een ongerelateerd voorval als kruiwagen probeert te gebruiken om dit project onder de aandacht te brengen.

Door Jan Peter op 27 augustus 2015

Het was misschien niet het netste antwoord wat de student gaf, maar het komt in feite neer op "Sorry meneer, ik weet de naam van mijn werkgroepbegeleider niet. Haar uiterlijk moest omschrijven; ze ik vrij kort en vrij knap"

nu is dit natuurlijk te overdreven, maar in essentie is dit natuurlijk weinig "sexistisch".
de opmerking die door de student gemaakt is mag misschien onbeleefd zijn, maar om nou te stellen dat"... hij, (...)werd aangesproken op onwenselijk gedrag" is ook vanuit de schrijver verkeerd.

Als we de bepalingen erbijpakken en lezen wat de VU onder "ongewensd gedrag" verstaat lezen wij:

Ongewenst gedrag: Gedrag waarbij verbaal, non-verbaal of anderszins fysiek, digitaal, telefonisch of per
sms de persoonlijke integriteit van een ander wordt aangetast, waaronder pesterijen,
discriminatie, ongewenst seksueel gedrag, racistisch gedrag, agressie en geweld in
gebouwen of op terreinen van de universiteit

De student in kwestie heeft zich niet schuldig gemaakt aan het verbaal schenden van de persoonlijke integriteit van de werkgroepdocent, meer dan logisch dus dat hij zich van geen kwaad bewust was.

wat overigens misschien nog wel een ernstigere zaak is, is dat Meneer Klaassen van dit taalgebruik zo op de kast is gejaagd. Één enkel voorval van een niet echt politiek-correcte omschrijving van een docent weet hij te geven, om vervolgens op te roepen om in actie te komen tegen sexisme in het hoger onderwijs en op de accedemische werkvloer.

mijn advies: stel je niet zo aan

Door Student Criminologie op 27 augustus 2015

Zeer onschuldige woorden, de student zal geschokt zijn dat hierover geschreven wordt en dat de heer Klaasen de woorden onder de categorie seksisme neerzet. Het omschrijven van de uiterlijke verschijningsvorm is toch de meest makkelijke weg om naar een persoon te refereren. Daarnaast is 'deed geen pijn aan mijn ogen' een fatsoenlijk compliment voor de docente.

Door Marjan Van Dijk op 28 juli 2018

Beste Pim,

Ik las het verhaal met onverholen verbazing, maar ik vrees dat de reacties, stuk voor stuk, duidelijk maken dat we slechts aan het begin staan van het (h)erkennen van seksime en al de kwalijke gevolgen ervan binnen én buiten academia.

Mag ik reageerders alsjeblieft verzoeken om een begin te maken met het kunnen snappen dat: 'een klein grietje, deed geen pijn aan de ogen', de docent in taal reduceert tot een object? Dat het impliceert dat deze student het kennelijk volstrekt normaal vindt om een docent met een verkleinwoord aan te duiden en dan ook nog een woord met een negatieve connotatie (grietje en dat de student van de docent een (lust-) object maakt door te vermelden dat ze 'geen pijn aan 'zijn' ogen deed.

Het gaat om een docent en een mens die op professionele wijze een bijdrage heeft geleverd aan het onderwijs. Door de simpele keuze om iemand in dergelijke negatief beladen woorden, woorden die over het algemeen gereserveerd zijn in gebruik door mannen en in ontvangst door vrouwen, breng je een (ongewenste) hierarchie aan en dat is seksime. Kan beide kanten opwerken en is de basis voor verstoorde verhoudingen tussen mensen die zijn opgevoed als vrouw en mensen die zijn opgevoed als man.

Door Marjan Van Dijk op 28 juli 2018

ter aanvulling: ik bergijp dat dit om een kwestie van drie jaar geleden gaat. Ik ben benieuwd of de reageerders van weleer er nu nog de zelfde mening op na houden?

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.