Opinie

05 april 2013

Crisis VU niet te wijten aan bestuur, maar aan politiek en samenleving

De crisis aan de VU is een direct gevolg van politieke keuzes: dat we weinig geld voor hoger onderwijs overhebben bijvoorbeeld.

De reconstructie van de bestuurlijke crisis aan de Vrije Universiteit in NRC  van 30 maart roept het beeld op dat het college van bestuur de universitaire gemeenschap tegen zich in het harnas heeft gejaagd in zijn nietsontziende streven naar een grotere en efficiëntere topuniversiteit. Uiteindelijk ligt de verantwoordelijkheid hiervoor echter eerder in keuzes  van onze samenleving dan bij de betrokken bestuurders. 

Topuniversiteiten zijn niet zo eficiënt...

De ironie wil dat een dergelijke bedrijfsmatige en op expansie gerichte aanpak vreemd is aan de topuniversiteiten waar Smit zich gaarne aan spiegelt. Stanford en Cambridge zijn met minder dan twintigduizend studenten aanzienlijk kleiner dan de VU. Caltech, vorig jaar nog uitgeroepen tot beste universiteit ter wereld door Times Higher Education, heeft ruim tweeduizend studenten.

Efficiënt ingericht zijn dergelijke instellingen vaak niet. De Universiteit van Oxford is onderverdeeld in bijna veertig colleges: semi-zelfstandige instituten met een eigen bestuur, begroting, huisvesting en karakter. Oxford heeft waarschijnlijk tientallen aparte ICT-systemen.

...maar juist kleinschalig en persoonlijk

Kennelijk gedijt toponderzoek èn hoogstaand onderwijs niet per se beter in grote en efficiënte organisaties. Onze ervaring als student, onderzoeker en docent in Oxford leert eerder het tegendeel. Het zijn de kleinschaligheid, de persoonlijke aandacht en de grote autonomie van docent-onderzoekers die universiteiten als Oxford zo succesvol maken.

De gedroomde nieuwe VU van Smit, een gestroomlijnde en gecentraliseerde instelling, zal goedkoper potloden en meubilair kunnen inkopen. Maar tot beter onderzoek of tevreden studenten zal dit niet leiden.

Onmogelijke spagaat

Zoals gezegd moeten we het fiasco bij de VU niet zozeer wijten aan het universiteitsbestuur, maar aan de keuzes die de Nederlandse samenleving maakt.  Universiteitsbestuurders zitten in een onmogelijke spagaat. Enerzijds verlangt de politiek dat ze opstijgen naar de top van wereldwijde rankings. Anderzijds is ze niet bereid daarvoor te betalen.

Het recept voor een topuniversiteit is simpel: een groot budget per student en onderzoeker, kleinschaligheid, veel autonomie en, heel belangrijk, een strenge selectie van de studenten en docenten. De Nederlandse samenleving maakt veelal tegengestelde keuzes.

Geen budget om Harvardje te spelen

Concentratie van middelen bij een beperkt aantal instellingen gaat in tegen de egalitaire cultuur van het Nederlandse hoger onderwijs. De rijksbijdrage per student is sinds 1960 dramatisch gedaald en daalt nog steeds,  zodat verdere schaalvergroting onvermijdelijk is. Tot hogere private bijdrages lijkt de samenleving evenmin bereid. Strengere selectie van studenten stuit op bezwaren van studentenorganisaties en van universiteitsbestuurders die veel studenten nodig hebben om hun begroting rond te krijgen. Dat dit leidt tot schaalvergroting, is niet verbazingwekkend. We hebben geen Oxford aan de Amstel. Die krijgen we ook niet, zolang we als samenleving geen andere keuzes maken.

Dit is een ingekorte versie van het artikel 'Voor ons geen Harvard aan de Rijn', dat op 3 april verscheen in NRC Handelsblad.

Gijsbert Werner is promovendus evolutiebiologie. Daarvoor deed hij een masteropleiding aan Oxford.

Herman Philipse is universiteitshoogleraar wijsbegeerte aan de Universiteit Utrecht.

Gijsbert Werner en Herman Philipse

{ Lees de 1  reacties }

hits 7
Door Jose Eemnes op 04 mei 2013

Misschien een tip. Schrijf niet VU op je CV, maar Vrije Universiteit en bid dat mensen er overheen lezen.

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.