Popup-Niks-missen-2.png

NIEUWS

Wetenschap 27 oktober 2021

Open access nog steeds niet voor alle wetenschappelijke publicaties

Drie op de tien artikelen van Nederlandse wetenschappers belandden vorig jaar achter een betaalmuur en zijn niet gratis toegankelijk voor buitenstaanders. Nederland loopt voorop, maar de doelstelling is niet gehaald.

Vorig jaar was 71 procent van de wetenschappelijke artikelen van Nederlandse onderzoekers voor iedereen gratis te lezen, blijkt uit een telling van het Rathenau Instituut. Er zit wel een stijgende lijn in. Het jaar ervoor werd 66 procent in ‘open access’ gepubliceerd.

Het kabinet wilde dat al het publiek gefinancierde onderzoek in 2020 gratis toegankelijk zou zijn voor iedereen. De redenering: als de overheid het onderzoek financiert, dan mag de belastingbetaler ook kennisnemen van de uitkomsten.

Omslag

Dat vergt een omslag. In het oude systeem maken uitgevers winst via de abonnementen op hun tijdschriften, terwijl publiceren gratis is. Bij open access is dat omgekeerd: lezen is gratis, maar publiceren kost de wetenschapper geld.

Er zijn allerlei redenen waarom de omslag nog steeds niet helemaal gemaakt is. Sommige wetenschappers publiceren graag in tijdschriften met een grote reputatie en nemen voor lief dat die niet gratis toegankelijk zijn. Ook komt het voor dat ze samenwerken met buitenlandse onderzoekers die een andere keuze maken.

Onderzoeksfinancier NWO kondigde vorige maand aan strenger te gaan toezien op het publiceren in open access. Universiteiten proberen intussen met onderhandelingen steeds meer uitgevers over de streep te trekken.

Goud

Er zijn verschillende soorten van open access: goud, groen en brons. Bij gouden open access zijn de artikelen gratis te lezen op de website van tijdschriften, bij groene open access staan ze in een online archief van de instelling waar de wetenschappers werken. Brons betekent dat ze slechts tijdelijk gratis toegankelijk zijn, wat nog maar zelden voorkomt.

 

© HOP. Bron: Rathenau Instituut.

Nederland loopt internationaal voorop in de strijd om open access. Achter Nederland komen Noorwegen, Zweden en Finland. Wetenschappers in de Verenigde Staten publiceren slechts 45 procent van hun publicaties in open access.

 

© HOP. Bron: Rathenau Instituut.

Steeds meer artikelen verschijnen in open access, maar een precieze telling is lastig. Het Rathenau Instituut maakt gebruik van de data in Web of Science, dat op zijn beurt weer gebruik maakt van een speciale database met artikelen in open access (Unpaywall). Die database is wel behoorlijk betrouwbaar, maar niet compleet. Bovendien zijn de sociale wetenschappen en humaniora ondervertegenwoordigd in de Web of Science.

HOP/BB

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.