NIEUWS

Campus 26 februari 2020

Een VU-hoogleraar portretteren doe je (niet) zo

reacties 5

“Problematisch” vindt theologiedecaan Ruard Ganzevoort een tentoonstelling van portretten van VU-hoogleraren in het VU-hoofdgebouw. “Er hangt ook een portret bij van een hoogleraar met een duister nationaalsocialistisch verleden, als de belichaming van een academisch ideaal”, zegt hij tijdens een discussie over de tentoonstelling, gisteren in het VU-debatcentrum 3D.

Ganzevoort doelt op het portret van theoloog Frederik Grosheide (1881 - 1972) die volgens Trouw niet tegen een beperking van burgerrechten voor Joden in Nazi-Duitsland was, maar 'om' ging na de Kristallnacht van 1938.

Voorafgaand aan het debat gaan de deelnemers in groepjes de portretten langs, om er met elkaar over te praten. Daarbij wordt de ‘visual thinking strategy’ gehanteerd, een methode om te leren waarnemen en onderzoeken door naar kunst te kijken.

Dat is best grappig. De begeleider van het groepje waar Ad Valvas zich bij heeft aangesloten, blijft wat langer staan bij een portret van emeritus hoogleraar Peter Hollander, een hyperrealistisch werk waarop de bewegingswetenschapper voor een schoolbord staat. De hooggeleerde heer krijgt snoeihard commentaar op zijn houding, zijn lichaamstaal en zijn sjofele jasje. De één vindt hem autoritair, een ander “eerder zielig”. “Hij lijkt op een wiskundeleraar die eigenlijk professor had willen zijn.”

Harde blikken

Later staat hetzelfde groepje voor de fotoportretten van drie vrouwelijke hoogleraren. Die worden aanmerkelijk milder beoordeeld. Zo stralen ze volgens de één “zelfbewustzijn” uit en valt het een ander op dat ze “geen harde blikken” hebben. In tegenstelling tot de hoogleraar in het sjofele jasje worden de drie vrouwen sympathiek gevonden.

De portretten hebben volgens bewegingswetenschapper Katinka van der Kooij, later in 3D, “weinig te maken met de wereld waarin ik leef. Ze geven niet mijn idee van een ideale universiteit weer.” Aan de VU zijn de meeste portretten opgeslagen in het kunstdepot, maar in Utrecht, waar Van der Kooij ook heeft gewerkt, hangen ze overal. “Daarbij viel de uniforme witte mannelijkheid op.”

De meeste portretten tonen hoogleraren in zwarte toga’s, al dan niet behangen met koninklijke onderscheidingen. “Ze representeren een machtshiërarchie en dat is gevaarlijk, daar moeten we ons bewust van zijn”,  zegt Ganzevoort. Hij krijgt de lachers op zijn hand met een voorstel alle portretten in stukjes van drie bij drie centimeter te knippen en er een reusachtige collage van te maken. In plaats van statige portretten van hoogleraren zou de VU volgens hem vol moeten hangen met portretten van kinderen in de sloppenwijken van Jakarta, “van de mensen voor wie we het doen.”

Weinig divers

De naam van de expositie in het hoofdgebouw is ‘How to portray a professor?’, hoe moet je een hoogleraar portretteren? Van der Kooij oppert dat alle VU-hoogleraren op een manier zouden moeten worden geportretteerd die hun diversiteit laat zien, maar tegelijk ook de VU-identiteit uitstraalt. “Alleen is het helemaal niet helder wat die VU-identiteit precies is.”

De gewoonte om alle VU-hoogleraren te portretteren hield ergens in de jaren zestig op, vertelt Liselotte Neervoort, conservator Academisch Erfgoed van de VU. Daarna werd het alleen nog incidenteel gedaan, afhankelijk van de faculteit waaraan de hoogleraar verbonden was. Bij een tentoonstelling van de portretten in 2010 was het de samenstellers opgevallen hoe weinig divers de collectie was en werd er een serie fraaie foto’s gemaakt van vrouwelijke hoogleraren.

Bij de faculteit Theologie & Religie leverde het een dilemma op, vertelt Ganzevoort. Want hoe moest je die ophangen, de levende gefotografeerde vrouwen naast de geschilderde dode mannen?

De expositie is nog tot 30 maart te zien in de ruimte om de VU-aula heen.

Peter Breedveld
BEELD: Peter Breedveld

{ Lees de 5  reacties }

hits 655
Door Kirsten Bijker op 26 februari 2020

Wat een totaal onnodig beledigend stuk over een gewaardeerde oud-decaan van (toen nog) FBW. Peter Hollander deed zijn functie eer aan en was boven alles leraar. En een goede ook. Op die manier is hij geportretteerd. Als je Peter kent, snap je dat direct.
Als dit de manier is waarop we op de VU over onze (oud-)collega's praten, hebben we nog wel een weg te gaan om een inclusieve universiteit te worden.

Door Marieke Schilp op 28 februari 2020

@Kirsten Bijker
Het commentaar van de deelnemers op het portret van Hollander kun je de auteur van dit stukje natuurlijk niet kwalijk nemen. Het is een reportage, hij kwalificeert het zelf niet voor niets als "snoeihard".  Maar mij verbaast hun kritiek ook hoor - ik vind dit juist een van de mooiste portretten: een leraar ten top aan het werk - echter en meer inspirerend dan al die staatsieportretten.

Door Bert van Dongen op 28 februari 2020

Beste Marieke,
De auteur van dit stuk vindt de snoeiharde kritiek op Hollander “best grappig”. Hij is dus niet veel beter dan de anderen uit dit verhaal, die ronduit lomp en respectloos reageren op een serie oude portretten van hoogleraren. Ganzevoort omschrijft ze zelfs als dode mannen. Ik schrik hier van. Is dit die beroemde inclusie aan de VU? Als dat zo is dan moet ik constateren dat die inclusie niets anders is dan uitsluiting van iedereen die niet aan de eisen van de volledig doorgeslagen diversiteitsideologie voldoet. Dat is pas echt “problematisch”.

Door Ageeth de Waal op 02 maart 2020

De 3 aanwezige VTS-gespreksleiders vinden het jammer dat de mogelijk de indruk gewekt is dat er respectloos over de persoon van Peter Hollander is gesproken. Een aanvulling op bovenstaande discussie en het stuk van Peter Breedveld: de geciteerde uitspraken gedaan tijdens een VTS-gesprek voor het portret van Peter Hollander gaan niet over de persoon op het schilderij, maar over hoe het beeld overkomt op de kijker en wat de kijker dénkt te zien. De uitspraken die geciteerd worden gaan dan dus ook helemaal niet over Peter Holland. Het doel van VTS is om respectvol van mening te verschillen, en ‘onbedoeld harde oordelen’ te leren onderbouwen met nauwkeurig beschreven waarnemingen om zo het verschil te leren zien tussen conclusies/ interpretaties en datgene dat er werkelijk aanwezig is. De geciteerde uitspraken zijn in werkelijkheid in zo’n context gedaan, deze context en andere uitspraken zijn helaas niet genoemd in dit artikel. De 3 aanwezige VTS-gespreksleiders betreuren het dat de mogelijk de indruk is gewekt dat er respectloos over de persoon van Peter Hollander is gesproken. Saskia vd Vies, Naomi Ehrlich, Ageeth de Waal

Door Ruard Ganzevoort op 08 maart 2020

Ik begrijp uit de reacties dat sommige formuleringen uit deze discussie-bijeenkomst zo op papier erg hard overkomen. Het gesprek ging over het effect van beelden en wat dat doet met ons vandaag. Het ging dus niet over het respect voor de hoogleraren van toen, en dat is ook een paar keer benadrukt tijdens de bijeenkomst. De formulering in het verslag over een "duister nationaalsocialistisch verleden" is in dat kader ook te hard en te ongenuanceerd. Het is in dit concrete geval beter van omstreden of ambivalent verleden te spreken; het Trouw-artikel achter de link in het artikel beschrijft dat goed en vervolgonderzoek kan er mogelijk nog weer nieuw licht op werpen. In het algemeen kunnen we wel zeggen dat ook onze academische voorgangers soms ronduit aan de verkeerde kant stonden en dat we daar kritisch op moeten blijven reflecteren.

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.