29 april 2020

Kebab in het kwadraat

reacties 1

Literair besmettingsgevaar (5)

Rutte vraagt het Nederlandse volk om ‘blijvende zelfbeheersing’. Het wordt na zo’n lange tijd steeds moeilijker thuis te zijn en afstand te houden. Nu de deur op een kier wordt gezet zou je het liefst de vrijheid proeven in de lentezon.

Voor blijvende zelfbeheersing moet je in de Late Oudheid zijn

Voor blijvende zelfbeheersing moet je in de Late Oudheid zijn. De heilige Antonius was een van de eersten die zich erin specialiseerden. Hij trok zich twintig jaar terug in de woestijn, waar de Vijand (de duivel) hem constant bestookte met visioenen van verleidelijke vrouwen, angstaanjagende monsters, en aanlokkelijke schatten. Op een gegeven moment laat Antonius zich opsluiten in een grafkamer:

‘Toen, die nacht, maakten de demonen zo’n kabaal dat het leek of de hele plek stond te schudden. De vier muren van het gebouwtje werden door hen als het ware opengebroken, en ze leken erdoor naar binnen te komen. Ze waren van gedaante veranderd en verschenen nu als wilde beesten en reptielen. Meteen was de plek vol schijnbeelden van leeuwen, beren, luipaarden, stieren, slangen en adders, schorpioenen en wolven. En elk ervan bewoog zich op zijn eigen manier: de leeuw brulde als om aan te vallen, de stier leek met de horens te gaan stoten, de slang kronkelde dadelijk op hem af en de wolf wilde gaan springen. Het geheel was schrikbarend: de woestheid van al die schijngestalten bij elkaar en het geraas van hun geluiden.’

Een gevecht tegen Freudiaanse instincten. Gelukkig loopt het goed af: ‘Antonius keek omhoog, zag het dak als het ware opengaan en een lichtstraal op zich neerkomen. Ineens waren de demonen verdwenen: meteen was de pijn in zijn lichaam weg en was het huisje weer heel.’ [Athanasius van Alexandrië, Leven van Antonius, vertaling Vincent Hunink 2002]

Ga niet naar buiten, maar keer terug in jezelf

Twintig jaar kluizenaarsbestaan leveren Antonius een belangrijk inzicht op: reizen is niet nodig, want ‘het koninkrijk der hemelen is binnenin u’ (Lucas 17:21). Ook van de heilige Augustinus (354-430) hoeven we de deur niet uit: ‘Ga niet naar buiten, maar keer terug in jezelf, want de waarheid woont in het innerlijk van de mens’. (Noli foras ire, in te ipsum redi, in interiore homine habitat veritas)

Heilig willen we waarschijnlijk niet worden en twintig jaar hoeven we de corona-demonen hopelijk niet te bevechten, maar op een of andere manier moeten we toch proberen ons kluizenaarsbestaan nog een tijdje vol te houden. Misschien is het beter de avonturier Xavier De Maistre als voorbeeld te nemen, met zijn vaak nagevolgde boek Reis door mijn kamer (1895). De Maistre is de tegenpool van de heilige Antonius: een sportieveling, luchtballonreiziger, en vrouwenversierder. Na een duel werd hij veroordeeld tot 42 dagen huisarrest in Turijn. Later dacht hij met plezier aan zijn opsluiting terug, want de beperking van zijn bewegingsvrijheid had hem een eindeloze reis door zijn binnenwereld geboden.

Matteo Meschiari verzamelde honderden dromen uit de coronatijd

Het interessante van De Maistre’s reis door zijn kamer is eigenlijk dat het een reis door zijn bovenkamer is. Die kunnen wij ook maken. Overdag verzinnen we met onze verbeelding allerlei scenario’s over hoe de wereld er na corona uit zal zien. Maar hoe zit het ‘s nachts? De Italiaanse antropoloog Matteo Meschiari voert op dit moment een experiment uit met de nachtelijke kant van de pandemie. Hij verzamelt honderden dromen uit de coronatijd op zijn site ‘Draumar’ (IJslands voor ‘dromen’, met de klank van ‘trauma’). Hoewel individuele dromen persoonlijke gebeurtenissen zijn, vormen al die dromen samen een graadmeter voor de maatschappij, een laboratorium van de collectieve verbeelding. Dromen zijn het terrein van onbeheersbare elementen als angst en onzekerheid, maar ook van verlangen en hoop. De sporen die het corona-trauma in onze dromen trekt, tekenen tegelijkertijd een kaart voor de toekomst. Meschiari’s voorbeeld is de Duitse journaliste Charlotte Beradt, die van 1933 tot 1939 dromen van inwoners van Berlijn noteerde. Als een seismograaf laten die de schokken zien die het Nazi-regime teweegbracht in het collectieve onderbewuste (Das Dritte Reich des Traums, München 1966).

Af en toe schrijven wij thuis ook een droom op. Mijn laatste was somber (een reis in een luchtballon om te zien wat er nog aan ongerepte natuur op de wereld over is), maar die van mijn zoon (11 jaar), hilarisch (incl. dier):

‘We waren met de klas op schoolreis naar een wolkenkrabber van ongeveer 35 meter hoog. Het regende en het was bewolkt [denk niet dat dit een intro is voor een horror-droom, want het is meer een lachwekkende droom dan een angstaanjagende]. We stonden onderaan de wolkenkrabber, voor een mevrouw achter een toonbank. Ze zei: “O.K. jongens. Welkom bij deze wolkenkrabber. Vandaag gaan we jullie les geven in hoe je een wolkenkrabber moet beklimmen. Hier hebben jullie tuigjes, klimtouwen en karabiners. En een hele zalm. Wat jullie moeten doen is de wolkenkrabber beklimmen met deze zalm onder één van je oksels. Jullie moeten hem naar de bovenste verdieping brengen. Er zijn twee mogelijkheden: of jullie beklimmen de wolkenkrabber zonder voetsteunen (ze waren er wel, maar het waren bakstenen die voor maar 3 centimeter uit de wolkenkrabber staken), of we binden raketten onder jullie voeten die maar 5 kilometer per uur gaan en die het maar 2 minuten doen. Als de raketten zijn uitgewerkt, vallen jullie naar beneden. Als het jullie lukt bij de bovenste verdieping te komen, krijgen jullie een mooie beloning: een portie kebab met patat, sla en tomaat van 50,95 euro, of een portie kebab naar keuze” (de vrouw wees naar een poster met foto’s van borden kebab). Mijn juf zei tegen ons: ‘Kom jongens’. Naast de wolkenkrabbers was een ambulance, voor het geval iemand naar beneden zou vallen met de raketten die maar 2 minuten werkten. De eerste leerling ging omhoog, en toen het mijn beurt was, zag ik mijn kamer, met het licht dat iedere ochtend onder mijn gordijn door komt.’

Mijn advies: blijf thuis, reis door je bovenkamer, en droom over kebab in het kwadraat, dan heeft die ‘blijvende zelfbeheersing’ de meeste kans van slagen.

Heilige Antonius.jpg
Het Leven van de Heilige Antonius, detail: Antonius wordt verleid door de duivel in vrouwengedaante - met zwarte horens en klauwen; Oudere Meester van de Heilige Familie, 1410-1440, Alte Pinakothek München

{ Lees de 1  reacties }

hits 336
Door Bazip op 29 april 2020

De droom: Heel vriendelijk mooi. Inspirerende verbeelding van realiteit: met gevaren, uitdagingen en de nodige beperkende regels.
We worden collectief op de proef gesteld maar mogen ieder dromen hoe daar weer uit te komen. 35 meter kan haast onmogelijk hoog zijn maar uit alles lijkt net als bij de heilige Antonius dat het goed komt..

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.