02 februari 2016

De revolte tegen de elite is nu officieel

Het leuke van verkiezingen is dat peilingen er flink naast kunnen zitten en de uitslag altijd pas op de dag zelf bepaald wordt. Dat geldt dus ook vandaag na de aftrap van de tot nu toe meest ongebruikelijke en opzienbarende presidentiële voorverkiezingen uit de recente Amerikaanse geschiedenis. Dat Tea Party-favoriet Ted Cruz de Iowa-voorverkiezing of ‘caucus’ gewonnen heeft, is helemaal niet zo verrassend, al lieten we ons allemaal meeslepen door de opgeklopte hype rondom Donald Trump die de laatste weken ook in Iowa in de peilingen op kop lag. Maar hoewel Trump al langer landelijk ruim aan kop gaat, was tot voor kort de verwachting dat het conservatieve Iowa, waar veel ‘evangelicals’ wonen, zoals zo vaak voor de leidende conservatief-christelijke kandidaat zou kiezen. Dus de rechtlijnige hardcore ideoloog boven de ‘bombastische blaaskaak’ uit het ‘liberale’ Manhattan. Ook al leek Trump – die alleen campagne voert via de (sociale) media – de laatste weken steeds meer aan steun uit rechts-christelijke hoek te winnen, hij is er kennelijk er toch niet in geslaagd om voldoende van zijn aanhangers naar de sporthallen en buurthuizen van de ‘Corn State’ te bewegen.

Belangrijker dan dat Trump niet gewonnen heeft, is dat de establishment-kandidaat Marco Rubio het veel beter deed dan verwacht, met slechts een procentpunt verschil achter Trump. Van tevoren werd druk gespeculeerd dat als Trump ook het conservatieve Iowa zou winnen - tegen de historische logica in - hij dan niet meer te stoppen zou zijn. Nu is het toch weer een open race waarbij Rubio zich als serieus alternatief heeft gepresenteerd namens de gevestigde Republikeinse orde. Volgende week na de voorverkiezingen in New Hampshire weten we meer.

Het echt opzienbarende resultaat van afgelopen nacht is echter dat senator Bernie Sanders bijna gelijk met Hillary Clinton geëindigd is. Niet alleen was Clinton van het begin af aan de gedoodverfde kandidaat, in de peilingen in Iowa had ze tot voor kort een ruime voorsprong. Terwijl alle media-aandacht al maanden naar het xenofobe geschreeuw van Trump uitgaat, voltrekt de ware politieke revolutie zich bij de Democraten. Alhoewel Clinton, met haar hele geoliede partijmachine en steun van het bedrijfsleven, nog altijd de beste papieren heeft, is het ongekend dat iemand die zich socialist noemt, voor velen in Amerika nog altijd een scheldwoord, zulke hoge ogen gooit tegen de ongekroonde koningin van de Democraten.

Amerika’s politieke systeem is steeds meer opgeschoven van democratie naar oligarchie

Met de resultaten van vannacht is de revolte tegen de elite, de gevestigde partijonderhandelaars, maar ook tegen de elite van Wall Street en de miljardairsklasse, officieel uitgebroken. Elites zijn overal en van alle tijden. Maar in de Amerikaanse democratie speelt het grote geld een zeer belangrijke rol en is er weinig tegenwicht tegen de belangen en invloed van het bedrijfsleven. Washington is al jaren in de greep van lobbyisten, en Congresleden spenderen vaak een derde van hun tijd om het geld voor hun herverkiezing op te halen bij banken en het grootbedrijf. En als ze niet herkozen worden, krijgen ze vaak hoge posities bij die bedrijven die hen eerder in de campagne steunden en wier belangen zij al die jaren in het Congres hebben gediend. Deze draaideur tussen politiek en bedrijfsleven geldt ook voor het Witte Huis en veel kabinetsleden, ook bij de Obama-regering. Zo was Clinton als minister van Buitenlandse Zaken eerder commissaris bij WalMart en andere multinationals en onderhoudt zij al jaren nauwe banden met de financiële sector.

Amerika’s politieke systeem is steeds meer opgeschoven van democratie naar oligarchie. Dit is waar de ‘socialistische’ senator uit Vermont al jaren tegen te hoop loopt. En nu is die vonk dan overgesprongen op een groot deel van de Democratische achterban. Toeval is dat natuurlijk niet, zeven jaar na het uitbreken van de crisis die begon met Wall Street maar vooral haar tol eist op wat de Amerikanen Main Street noemen, daar waar de Amerikaanse middenklasse haar geld moet verdienen en uitgeeft. Om over de echte onderklasse nog maar te zwijgen. Het reële mediane inkomen in de VS stagneert al decennia en is sinds de crisis zelfs gedaald. Van het zogenaamde economische herstel is 95% naar de top-1% gegaan. De gemiddelde Amerikaan merkt er dus niets van dat het weer beter gaat met het land, terwijl Wall Street weer grote winsten maakt.

Ook blijkt uit onderzoek dat de sociale mobiliteit steeds verder afneemt. Dit maakt de American Dream tot iets waar de meesten inderdaad alleen maar van kunnen blijven dromen. Frustratie en boosheid komen steeds meer in plaats van die droom. Maar ook het sterke gevoel dat het echt anders moet en dat alles beter is dan wat gezien wordt als de huidige corrupte politieke kaste. Deze revolte tegen de elite, die in de peilingen al zichtbaar was maar nu ook in de uitslag is bevestigd, is de drijvende kracht achter de beweging die we nu zien. Niet alleen achter de mass movement die Sanders heeft weten te mobiliseren, maar ook achter de opkomst van zowel Trump als Cruz, die zich ook als anti-establishment-kandidaat presenteert en zich in zijn retoriek tegen Wall Street keert (maar ondertussen wel een grote lening van Goldman Sachs heeft gekregen). Deze revolte heeft dus twee gezichten. Tot nog toe zagen we vooral het gezicht van Trump maar misschien wordt Sanders wel de verrassing van deze voorverkiezingen.  

De auteurs doceren Internationale Betrekkingen bij de afdeling Bestuurskunde en Politicologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en zijn de auteurs van American Grand Strategy and Corporate Elite Networks: The Open Door since the End of the Cold War (Routledge, 2016).

hits 4

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.