Popup-Niks-missen-2.png

08 februari 2021 reacties 1

De magie van het mondkapje

Het is nog vroeg in de ochtend. De rij voor de bakker is lang en slingert zich over de stoep. De meeste mensen staan over hun telefoon gebogen, een enkeling staart in de verte. Mondkapje in de achterzak gepropt, mondkapje onder de kin geduwd, mondkapje alvast op. Ik ben aan de beurt en stap naar binnen. Ik zie geen hand voor ogen, want mijn bril beslaat door de warme damp van versgebakken brood. Met één vinger veeg ik mijn glazen schoon. Ik glimlach door het plexiglas boven de toonbank en vraag de verkoopster om "twee gesneden waldkorn". Maar ze verstaat me niet. Ik til mijn mondkapje op, en herhaal mijn bestelling. O jee, daar doe ik het weer: het mondkapje van de buitenkant aanraken en zomaar zonder dat ding praten. Ik raak maar niet aan al die regels gewend.

mondkapje

Officieel is het mondkapje een wapen in het gevecht tegen de onzichtbare vijand, die inmiddels met gemuteerde hulptroepen oprukt. Terwijl Jaap van Dissel van het OMT zich nog steeds afvraagt of het dragen van een mondkapje wel zinvol is, zijn ze inmiddels niet meer uit het dagelijks leven weg te denken. Tijd om eens te kijken hoe we tijdens deze pandemie met mondkapjes omgaan.

Medisch of magisch

De biomedische wetenschap verschaft ons rationele kennis over het coronavirus, of het nu gaat om het ontstaan, verloop, genezen of voorkomen van deze besmettelijke ziekte. Hippocrates, de vader van de medische wetenschap (460-370 v. Chr.), benaderde ziekteverschijnselen al op rationele wijze. In de Oudheid was het gebruikelijk om ziekten niet alleen met de Hippocratische methode, maar ook op andere manieren te benaderen. De god Asclepius kon je bijvoorbeeld via droomtherapie in een heiligdom genezing brengen. En er waren amuletten waarmee je jezelf tegen allerlei aandoeningen beschermde. Amuletten zijn intrigerende objecten. In het Grieks heetten ze periamma of periapton, dat letterlijk ‘omhangsel’ betekent. De zogeheten Magische Papyri (2de-4de eeuw na Chr.) staan vol beschrijvingen en gebruiksaanwijzingen voor verschillende categorieën amuletten. Kleine kinderen droegen een ketting vol amuletten als een sjerp om hun torso. Vrouwen behingen hun oren, hals en handen met amuletten in de vorm van ringen, kettingen, of oorbellen. Amuletten werden gemaakt van allerlei materialen (planten, dieren, steen, metaal), en voorzien van symbolen (zoals de ouroboros, een slang die in zijn eigen staart bijt), hocus-pocus-letters, of spreuken in allerlei talen.

amulet

We hebben er tot diep in de provincies van het Romeinse Rijk prachtige exemplaren van gevonden, die als kostbare juwelen op het lichaam werden gedragen: zoals een gouden kokertje gevuld met zwavel dat aan een ketting hing (afbeelding: 2de-3de eeuw na Chr. Romeins Engeland; een gouden medaillon met het Boze Oog dat aan alle kanten wordt aangevallen, onder andere door een hond, schorpioen, drietand, bliksem (afbeelding: 1ste-2de eeuw na Chr., Romeins; een gouden oorbel in de vorm van een knots van Heracles, bezet met gekleurd glas en zwavelresten  (50-150 na Chr., Romeins Engeland.
Deze objecten lijken eerder fashion statements dan producten van duistere magie. Vroeger werd er bij medische praktijken uit de Oudheid onderscheid gemaakt tussen ‘rationaliteit’ en ‘irrationaliteit’, tussen ‘medicijnen’ (Hippocrates) en ‘magie’ (amuletten), maar inmiddels spreekt men liever van een ‘veelvoud aan rationaliteiten’.

Geen is onsterfelijk, twee is progressief

Laten we die amuletten uit de Oudheid eens naast onze huidige mondkapjes leggen. Hoe rationeel gaan wij daarmee om? Gebruiken we die als instrument waarmee we de coronapandemie beheersen of eerder als een amulet om een onzichtbare vijand mee te bezweren?

Ook de ‘gewone burger’ gaat vaak niet puur rationeel met het mondkapje om

Het mondkapje wordt door politici in ieder geval ingezet als symbool. Donald Trump gebruikt het om zijn onsterfelijkheid mee aan te tonen, wanneer hij zich opzettelijk zonder mondkapje te midden van de menigte begeeft. Hij volgt daarmee een aloude traditie, want Napoleon durfde te Jaffa een pestlijder aan te raken (in ieder geval volgens de schilder Antoine-Jean Gros).
Joe Biden gebruikt het mondkapje om zijn progressieve houding ten opzichte van het coronabeleid uit te dragen: al tijdens zijn inauguratie op 20 januari deed hij mee aan de Amerikaanse trend van ‘double masking’, het dragen van een medicinaal masker (beter filter) met daaroverheen een stoffen masker (betere aansluiting).

Ook de ‘gewone burger’ gaat vaak niet puur rationeel met het mondkapje om. Er zijn mensen die zich er zo veilig mee voelen dat ze de anderhalve meter afstand niet meer denken te hoeven respecteren. De een zou het juist liever niet dragen, omdat het ingaat tegen de Wil van God of omdat het onderdeel is van Het Grote Complot. Influencers hebben er een heel eigen visie op: Kourtney Kardashian ziet het als kankerverwekkend, Famke Louise #doe(t)nietmeermee -- maar dan ineens toch maar weer wel, blijkt uit de cover van de Vogue.

Modehuizen als Gucci, Fendi, en Off-White hadden het mondkapje al veel eerder ontdekt als ‘stijlvolle accessoire’. In coronatijd zegt een modieus masker ook iets over je identiteit . Zoals bijvoorbeeld die van dichteres Amanda Gorman tijdens Bidens inauguratie: het (dubbele) rood gespikkelde mondkapje ton sur ton bij haar rode Prada haarband.

max

Maar de meeste fantasie heeft toch wel kunstenaar Max Siedentopf met de mondkapjes uit zijn collectie ‘How to survive a deadly global virus’.

Er is net als bij het amulet uit de Oudheid ook bij het mondkapje sprake van een ‘veelvoud aan rationaliteiten’.

De trend van 2021

Tot slot voorspel ik een nieuwe trend. De Engelse epidemioloog David Heymann stelde in The Guardian dat we iets belangrijks zijn vergeten. Als we allemaal een mondkapje dragen (liefst FFP2 mond-neus-masker met daaroverheen een stoffen exemplaar) besmetten we anderen weliswaar minder snel, maar zolang we onze ogen onbedekt en onbeschermd laten, lopen we nog steeds het risico door onze omgeving te worden besmet.
Opgelet! Het jaar 2021 wordt het jaar van de coronabril.

{ Lees de 1  reacties}

Door Henri Goldsmann op 09 februari 2021

Wederom een prachtig artikel van Emilie!

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties.

Deze vraag is om te controleren dat u een mens bent, om geautomatiseerde invoer (spam) te voorkomen.