Van Gunsteren over PVV

OPINIE

HERMAN VAN GUNSTEREN, EMERITUS HOOGLERAAR RECHTSFILOSOFIE LEIDEN

21 november 2009

PVV geen gevaar voor rechtsorde

Het enkele feit dat de gevestigde partijen met de PVV geen raad weten, is toch geen reden om Wilders als staatsgevaarlijk te bestempelen?

‘Is Wilders staatsgevaarlijk?’ luidt de vraag die dinsdag 24 november in het ‘Groot Gelijk’-debat van VU Connected wordt besproken. Heersers hebben hen onwelgevallige elementen om allerlei redenen tot staatsgevaar bestempeld. Bij ons mag dat alleen als ze klaarblijkelijk een gevaar voor de democratische rechtsstaat zijn. De vraag of de PVV staatsgevaarlijk is gaat er stilzwijgend vanuit dat alle andere partijen dat niet zouden zijn.

Scheve schaats
Maar elke politieke partij kan een gevaar voor de democratie gaan vormen. Stel dat het Irak-onderzoek van de commissie-Davids zou constateren dat Balkenende een scheve schaats heeft gereden. Zou dan zelfs het CDA niet gevaarlijker blijken dan gedacht? De vraag is dus niet of de PVV van Wilders een gevaar voor de democratische rechtsorde is, maar hoe groot dit gevaar is en hoe acuut.

Met de harde aanpak die de PVV voorstaat, kan men het oneens zijn en de kwetsende taal waarin die soms wordt gepresenteerd, moge men verafschuwen, maar dit is geen reden de partij te verbieden. Dat zou alleen anders zijn als de PVV, zoals vroegere rechtse partijen wel deden, geweld en intimidatie op straat zou goedkeuren of uitlokken. Daarvan is geen sprake. Integendeel, onlangs keurde Wilders de bedreigingen af die Herman van Veen ontving nadat hij de PVV had gedemoniseerd door die met de NSB te vergelijken.

Spelers
Hoeders van de democratische rechtsorde hebben dus onvoldoende reden de PVV buitenspel te verklaren. De keuze is aan de kiezers, de spelers zelf. Probleem voor de andere partijen is dat ze de kiezer niet erg vertrouwen. Ze lijken bang te zijn voor wat de burgers ‘spontaan’, zonder de leiding en voorlichting van deze verantwoordelijke partijen, zullen kiezen.

Die angst leidt ertoe dat ze Wildersachtige thema’s, waarvan zij denken dat die de kiezers bezighouden, proberen over te nemen. Daardoor verwatert de herkenbaarheid van die partijen. Zij laten zich keer op keer door het optreden van Wilders in verwarring brengen. Hun reacties slingeren heen en weer tussen oververhitting en negeren. Met zo’n zigzag koers win je geen kiezers.

Voor gevestigde partijen die hun aanhang zien slinken, is de PVV inderdaad een gevaar. Maar het enkele feit dat gevestigde partijen met de PVV geen raad weten, is toch geen reden om Wilders als staatsgevaarlijk te bestempelen?

Sommigen geven toe dat Wilders zelf geen geweld en intimidatie bedrijft, maar menen dat hij door zijn harde taal anderen daartoe zou brengen. Ook dat is onvoldoende grond zijn partij als staatsgevaarlijk buiten de orde te parkeren. Burgers die voor (dreiging met) geweld kiezen, dienen bestreden te worden, niet degenen bij wie ze inspiratie zoeken.

Niet leuker
En ja, door de weerklank die ideeën van Wilders vinden, is het leven van nieuwe Nederlanders er niet leuker op geworden. Ze moeten zich voortdurend bewijzen, laten inspecteren en op hun hoede zijn. Dat is reden hun rechten als eigenzinnige medeburgers extra te beschermen, maar niet om de PVV tot staatsgevaar te verklaren.

Het zou kunnen dat achter een vreedzaam front zich andere bedoelingen en organisaties verschuilen. Wilders zou dan een wolf in schaapskleren zijn. Voor het signaleren van verborgen bedreigingen van de democratische rechtsorde hebben we een inlichtingendienst. Als die iets dergelijks op het spoor komt, wordt de minister van Binnenlandse Zaken hiervan op de hoogte gesteld. Die maakt de gevaren dan openbaar en neemt stappen om die te neutraliseren.

De AIVD mag niet worden gebruikt om lastige politieke tegenstanders, waar de zittende machten geen raad mee weten, zwart te maken of uit te schakelen. Bewindslieden laten zich soms verleiden de inlichtingendienst zo te misbruiken. Een krachtig diensthoofd, dat zich gedekt weet door een krachtige minister van Binnenlandse Zaken, biedt hieraan weerstand. Ien Dales was zo’n krachtige minister die tegen ongepaste initiatieven van collega’s nee wist te zeggen. Hopelijk is Guusje ter Horst dat ook.

Schaap
Geert Wilders zou ook een schaap in wolfskleren kunnen zijn. Zijn ongemeen harde taal zou uitdrukking kunnen zijn van echte bezorgdheid om de toestand van de democratie, een middel om die op te schudden. Als dat lukt, mogen democraten hem dankbaar zijn. Maar het middel blijft gevaarlijk, het laat zich niet voegen naar de bedoelingen van degene die het hanteert. Nuchtere uiteenzettingen over die gevaren komen niet van de grond zolang morele verwerping de boventoon voert.

Het debat zit vol verboden termen (racist) en vergelijkingen (nazi’s). De tirannie van de nazi’s is rijk gedocumenteerd. Daar kunnen we van leren. Vergelijkingen daarmee kunnen tot verheldering leiden doordat ze overeenkomsten en verschillen naar voren halen. Ze helpen ons gevaren voor de democratische rechtsstaat nuchter in te schatten. In plaats van de vergelijking met de NSB af te wijzen, had Wilders ook kunnen aangeven wat de relevante punten zijn waarop hij van die beweging verschilt.