OPINIE
De kwaliteitsbeoordeling van de sociale wetenschappen deugt niet. De financiering blijft aantoonbaar achter, terwijl de prestaties aantoonbaar goed zijn. Aldus Bert Klandermans, tot deze maand decaan van de faculteit Sociale Wetenschappen.
8 oktober 2009 - De gangbare manier om onderzoekskwaliteit te meten, is tellen hoe veel artikelen onderzoekers of onderzoeksafdelingen in vakbladen hebben gepubliceerd (waarbij het ene tijdschrift zwaarder telt dan het andere) en hoeveel ze geciteerd worden in andermans artikelen. De meest gebruikte database voor het vaststellen van deze publicatie- en citatiescores is het Web of Science, en dat geeft aantoonbaar een vertekend beeld van de sociale wetenschappen. Dat wordt zichtbaar wanneer we uitkomsten via het Web of Science vergelijken met die via Google Scholar. In Google Scholar komt een gammawetenschapper er vele malen beter vanaf dan in Web of Science, terwijl de twee databases elkaar niet veel ontlopen als het om een bètawetenschapper gaat. Wie alleen naar het Web of Science zou kijken, zou ten onrechte concluderen dat de bètawetenschapper veel beter is dan de gammawetenschapper.
Publicatiescore
We hebben dus kennelijk niet de instrumenten om de kwaliteit van de sociale wetenschappen te bepalen. De publicatiescore wordt bijvoorbeeld mede bepaald door de impact van het vakblad waarin gepubliceerd wordt. Specialistische, Engelstalige vaktijdschiften worden hoger gewaardeerd, en dus zwaarder meegewogen. Multidisciplinair onderzoek en onderzoek in de menswetenschappen komen zo bijvoorbeeld al snel in het gedrang. Terwijl zo’n 80 tot 95 procent van de wetenschappelijke productie in het bèta/medische domein met de beschikbare instrumenten gedekt wordt, geldt dat voor slechts een derde van de wetenschappelijke productie van de sociale wetenschappen. Als gevolg daarvan worden de prestaties van de sociale wetenschappen steevast onderschat.
Bibliometrici merken dan ook op dat dit soort vergelijkingen tussen disciplines niet gemaakt mogen worden. Zij raden aan oorspronkelijke outputlijsten te gebruiken. Doen we dat voor de wetenschappelijke productie van de VU als geheel, dan blijkt in 2008 de productiviteit per onderzoeker in het alfa- en gammadomein flink wat groter dan die in het bèta- en medische domein. De wetenschappelijke productie van die domeinen per fulltime arbeidsplaats is zelfs omgekeerd evenredig aan het aantal arbeidsplaatsen dat per domein wordt ingezet. Oftewel, naarmate er meer onderzoekers zijn, neemt de productie per onderzoeker af.
Systeem deugt niet
Een onafhankelijke commissie van de KNAW/NWO toonde aan dat de sociale wetenschappen in Nederland structureel ondergefinancierd worden. Sinds jaar en dag wordt in Nederland 75 procent van alle onderzoeksplaatsen ingezet voor bèta- en medisch onderzoek, 20 procent voor gamma en 5 procent voor alfa. De VU wijkt daarin niet af. NWO functioneert voor wat betreft de financiering van maatschappij- en gedragswetenschappen slecht. De honoreringspercentages liggen voor alle programma’s significant beneden de voor wenselijk gehouden 30 procent.
Dat is niet te wijten aan matige kwaliteit, maar aan onderfinanciering. Hoewel de budgetten van NWO de afgelopen jaren gegroeid zijn, is die groei niet gebruikt om de scheve verhoudingen recht te trekken. Sociale wetenschappers zijn nog te veel geneigd om de geringere waardering en de achterblijvende financiering aan zichzelf te wijten, terwijl in feite het systeem niet deugt. Het wordt tijd om daartegen te protesteren.
Dit betoog was onderdeel van de afscheidsrede van Klandermans als hoogleraar toegepaste sociale psychologie. De volledige rede is hier te lezen.
 |
Toon/Verberg commentaar formulier