OPINIE

Hef de bijzondere status van de VU op

Er is geen enkele reden meer waarom de VU haar christelijke signatuur zou handhaven. Sterker nog: opheffen zou een einde maken aan veel hypocrisie, vindt wetenschapsfilosoof Hans Radder.

In de media woedt al enige tijd een scherp debat over de maatschappelijke en culturele rol en waarde van religie, vooral van het christendom, het jodendom en de islam. Eén punt van discussie is het al of niet handhaven van het bijzonder onderwijs. Dat gaat ook de Vrije Universiteit aan, als instelling voor christelijk hoger onderwijs.

Is bijzonder onderwijs een goed idee? Voor het basisonderwijs zie ik voor- en nadelen. Maar voor een universiteit als de VU is maar één conclusie mogelijk: er is geen enkel steekhoudend argument voor het handhaven van haar bijzondere status.

Geen totalitaire visie

Dat zeg ik niet vanuit een totalitaire visie op religie die je in het huidige debat veel tegenkomt. Bijvoorbeeld de bewering dat monotheïstische godsdiensten essentieel gewelddadig zijn of de bewering dat de islam gewelddadiger is dan het christendom. Dit soort totalitaire veroordelingen zijn eenvoudig te weerleggen doordat bij ieder ondersteunend voorbeeld gemakkelijk een tegenvoorbeeld gevonden kan worden. Hoewel zelf niet gelovig, denk ik dat religie – opgevat als verwoording, verbeelding of verklanking van menselijke wanhoop en hoop – een legitieme maatschappelijke en culturele functie kan hebben. Maar het gaat fout zodra verplichte doctrines en dogma’s vastgesteld worden die tot verbale of gewelddadige uitsluiting en verkettering leiden.

Achterhaald

Een universiteitsbrede opbloei van de doctrinaire en dogmatische praktijken van het verleden is gelukkig niet waarschijnlijk (al zijn ze aan de VU nog niet geheel verdwenen). Waarom dan toch de bijzondere status van onze universiteit afschaffen? Het argument hiervoor is eenvoudig: de belangrijkste bestaansredenen voor een bijzondere universiteit zijn onjuist of achterhaald. Ten eerste: een vaak genoemde reden voor het aanbieden van bijzonder onderwijs is dat ouders, binnen bepaalde grenzen, het recht hebben hun kinderen op een door hen gewenste manier op te voeden. Maar deze reden is overduidelijk niet van toepassing op universitair onderwijs, waar het gaat om volwassenen van 18 jaar en ouder.

Een tweede mogelijke reden voor een bijzondere universiteit is dat iedere maatschappelijke groep, binnen de grenzen van de democratische rechtsstaat, het recht heeft te proberen haar (al dan niet religieuze) waarden sociaal en cultureel te realiseren. Het evidente probleem van deze redenering is dat een groot deel van de studenten en een substantieel deel van de medewerkers geen christenen zijn. De veronderstelde maatschappelijke groep bestaat niet.

Armzalige suggestie

Wat met de bijzondere status verdwijnt, is de hypocrisie, bijvoorbeeld van niet-gelovige medewerkers die zich conformeren aan religieuze formules of praktijken (onder andere bij promoties). Wat ook verdwijnt, is de armzalige en ongeloofwaardige suggestie (onder meer op de VU-website) dat waarden als betrokkenheid, zorgvuldigheid en ambitie een specifiek christelijke achtergrond zouden hebben. In positieve zin hoeft ook een ‘gewone’ VU zich niet te beperken tot specialistische vakwetenschap, maar kan ze voluit open staan voor kritische reflectie op een scala van bredere thema’s, waaronder de verhouding van wetenschap en geloof.

Hans Radder is hoogleraar filosofie van wetenschap en technologie. Dit stuk is deels  een reactie op het opiniestuk ‘Bijzondere school is niet perfect maar wel het behouden waard’ van onder anderen VU-hoogleraar theologie Ruard Ganzevoort in de Volkskrant van maandag 3 januari.

Commentaar (1)

Toon/Verberg commentaar formulier