Commissie kraakt Nijkamp - VU vindt dat te hard

NIEUWS

Campus  17 maart 2015

Commissie kraakt Nijkamp - VU vindt dat te hard

reacties 32

Ruimtelijk econoom Peter Nijkamp heeft zich schuldig gemaakt aan 'questionable research practice' ofwel 'twijfelachtige onderzoekspraktijken'. Dat schrijft de commissie-Zwemmer, die Nijkamps werk in opdracht van de VU heeft onderzocht op plagiaat en zelfplagiaat.

Het college van bestuur van de VU, dat het eindrapport van de onderzoekscommissie vandaag openbaar maakt, neemt afstand van de term ‘questionable research practice’. “Omdat de commissie niet ieder artikel individueel heeft onderzocht gebruiken we deze term niet”, aldus VU-rector Frank van der Duyn Schouten. Nijkamp zelf noemt het rapport "absoluut broddelwerk."

De commissie, genaamd naar de voorzitter ervan, emeritus UvA-hoogleraar Jaap Zwemmer, deed het onderzoek in opdracht van de VU naar aanleiding van een publicatie in NRC Handelsblad van 6 januari 2014, waarin Nijkamp werd beschuldigd van wetenschappelijk wangedrag.

Knip- en plakwerk

Twintig procent van de onderzochte wetenschappelijke, peer-reviewde publicaties van Nijkamp bevat gevallen van zelfplagiaat, blijkt uit de eindrapportage van de commissie. Nijkamp en zijn coauteurs hadden daarbij zonder bronvermelding stukken tekst uit eerdere publicaties hergebruikt in nieuwe publicaties.

In een klein aantal gevallen was er ook sprake van plagiaat, maar daarbij was niet duidelijk of Nijkamp & co anderen plagieerden of die anderen hen. Bovendien ging het dan om slechts enkele zinnen.

In de onderzochte publicaties gaat het feitelijk om ‘knip- en plakwerk’, schrijft de commissie, ‘soms met minieme aanpassingen’ om ‘zo weer tot een nieuwe publicatie te komen’. ‘Daarmee is ook een mogelijke verklaring gegeven voor het ontzagwekkende aantal publicaties van Nijkamp’, aldus de commissie. Zij snapt die strategie niet, omdat Nijkamps faculteit bij de beoordeling van een onderzoeker juist de nadruk legt op de kwaliteit van de artikelen, en niet op de kwantiteit.

Het afgelopen jaar wezen veel mensen, onder wie Nijkamp zelf, op het feit dat het begrip zelfplagiaat niet eens bestond en dat hij zich er dus ook niet aan kon schuldig hebben gemaakt. Die vlieger gaat niet op, meent de commissie. 'Essentieel element van wetenschappelijk onderzoek is immers dat voorzover het niet origineel is, daarvan door bronvermelding rekenschap wordt gegeven. Dat geldt ook voor hergebruik van eigen teksten.'

Marginale rol

Het college van bestuur is tevreden over het werk van de commissie-Zwemmer, maar vindt dat ze niet al haar eindoordelen hard kan maken. “Gelet op de omvang van het oeuvre heeft de commissie logischerwijs gekozen voor een kwantitatief-mechanische aanpak”, zegt Van der Duyn Schouten, “waarbij is gezocht naar overeenkomende passages van vijftig woorden of meer in verschillende artikelen.”

Maar de commissie heeft niet gespecificeerd bij welke passages het gaat om herhaling van methodebeschrijving – wat acceptabel kan zijn - of meer inhoudelijke zelfcitatie. Het is volgens de rector bovendien niet duidelijk welke rol de hergebruikte teksten hebben gespeeld “in de totale boodschap van het artikel”. “Dan krijg je straks een discussie over de marginale rol van die passages, we willen geen ongegronde conclusies trekken”, aldus Van der Duyn Schouten.

Bovendien heeft universiteitenkoepel VSNU op aandringen van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen KNAW pas vorig jaar voor het eerst een expliciete regel ten aanzien van het hergebruik van eigen teksten opgenomen in haar gedragscode. De commissie-Zwemmer is daar niet zo van onder de indruk en wijst erop dat ‘ook in 1995 al duidelijk was dat hergebruik van eigen teksten zonder bronvermelding problematische vormen kon aannemen.’

“Maar voor wie was dat dan duidelijk en waaruit blijkt dat precies?” werpt Van der Duyn Schouten tegen. “Dat wordt een discussie die de hoofdboodschap van de commissie-Zwemmer eerder zal vertroebelen dan verhelderen.”

Ook is het aantal publicaties dat door de mand viel uiteindelijk relatief niet heel groot. Het gaat om 43 publicaties waarin hergebruikte teksten stonden en die in wetenschappelijke tijdschriften zijn gepubliceerd. In totaal zijn 261 publicaties onderzocht, allemaal van na 1995, door ze door een plagiaatscanner te halen en daarna handmatig te bepalen of er in het geval van overeenkomstige passages sprake was van plagiaat en welke soort plagiaat. Publicaties van voor 1995 zijn niet onderzocht omdat ze niet digitaal beschikbaar waren.

Onvoldoende basis

Uiteindelijk biedt de commissie volgens de rector “onvoldoende basis om per artikel van questionable research practice te spreken.” Desalniettemin heeft ze volgens hem wel duidelijk gemaakt wat de aard en omvang van het probleem is. “Daaruit zullen we lessen voor de toekomst trekken.”

Bij het rapport zit een bijlage waarin alle onderzochte publicaties zijn genoemd, met de auteurs en coauteurs en de geconstateerde gevallen van zelfplagiaat. Die bijlage maakt de VU niet openbaar, om Nijkamps coauteurs te beschermen. “Liever roepen wij iedereen die met Nijkamp heeft samengewerkt op tot zelfreflectie om dan eventueel te besluiten of een publicatie ofwel teruggetrokken ofwel gecorrigeerd moet worden.“

De kwestie-Nijkamp begon vorig jaar met een anonieme klacht over het proefschrift van een promovenda van Nijkamp, Karima Kourtit, die op het punt stond te promoveren. De afhandeling van die klacht beviel de anonymus niet, die daarop de publiciteit zocht en nog twee keer een klacht indiende, waarbij hij Nijkamp uiteindelijk ook van fraude beschuldigde.

Het LOWI, Landelijk Orgaan Wetenschappelijke Integriteit, tikte de VU vorige week op de vingers vanwege de manier waarop de VU, die het proefschrift liet onderzoeken door de commissie-Drenth,  de zaak in de publiciteit bracht en die waarop de klacht werd afgehandeld.

Persoonlijke heksenjacht

“Daar heeft het LOWI gedeeltelijk gelijk in”, zegt Van der Duyn Schouten. “De VU had haar interne procedure niet op orde. Een ombudsman die de klacht in behandeling neemt en daarna ook nog in de commissie gaat zitten die het gewraakte proefschrift onderzoekt, dat kan niet.”

Maar het LOWI stelt ook dat de VU de klacht niet in behandeling had mogen nemen omdat die anoniem was. “Daar ben ik het niet mee eens”, zegt de rector. Hij vindt dat er ruimte moet zijn om anoniem aan de bel te trekken, bijvoorbeeld als je je promotor betrapt op wanpraktijken, terwijl je van hem afhankelijk bent.

“Wel kun je je afvragen of er geen sprake is van een persoonlijke heksenjacht, als iemand voor de derde keer een klacht indient tegen één persoon”, aldus Van der Duyn Schouten.

Boegbeeld van de VU

Nijkamp werd in 2008 de eerste universiteitshoogleraar van de VU, een prestigepositie voor ‘uitzonderlijke hoogleraren die internationaal erkend en gerespecteerd worden als leider op hun onderzoeksgebied.’ Het afgelopen jaar is er echter veel discussie geweest over niet alleen de manier waarop hij zijn artikelen schrijft, maar ook over zijn wetenschappelijke kwaliteiten. VU-econoom Pieter Gautier wees er bijvoorbeeld op dat Nijkamp dan wel veel publiceerde, maar dan vooral in tijdschriften 'waar je als wetenschapper je publicaties beter niet naartoe kunt sturen'. De Leidse hoogleraar Richard Gill wil zelfs een internationale discussie over Nijkamps vakgebied, de ruimtelijke economie. 

Is dat niet gênant voor de VU, die Nijkamp jarenlang als boegbeeld voerde? “De benoeming van universiteitshoogleraren gaat in de toekomst anders”, is het antwoord van Van der Duyn Schouten. “We willen dat niet meer op basis van iemands verleden doen, maar op basis van een tot de verbeelding sprekend project waar een hoogleraar zich de komende vijf jaar mee gaat bezighouden.”

Volstrekt ondeugdelijk

Nijkamp vindt de rapportage van de commissie-Zwemmer "volstrekt ondeugdelijk" en is blij met het voorbehoud waaronder het college van bestuur het rapport openbaar maakt. "Als het college dit onverkort zou hebben gesteund, hadden ze een rel gehad." Volgens hem gaat het in de 43 door Zwemmer aangemerkte gevallen van zelfplagiaat om "fictieve peanuts."

Nijkamp vindt dat de commissie zijn werk heeft beoordeeld aan de hand van een gedragsregel "die tot vorig jaar nog niet eens was vastgelegd. Het is een gotspe om een net aangepaste gedragscode met terugwerkende kracht op een artikel uit 1995 toe te passen."

Dat de commissie oppert dat ook in 1995 verondersteld kon worden dat je moest oppassen met zelfplagiaat irriteert Nijkamp evenzeer. "Een van de leden van de commissie, Jan Willem Gunning, heeft vorig jaar nog gezegd dat de regels ten aanzien van zelfplagiaat onduidelijk waren dus de commissie zit gewoon te liegen."

Nijkamp heeft een uitgebreide reactie op het rapport geschreven.

 

Peter Breedveld
hits 11349

{ Lees de 32 reacties }

Peter Nijkamp stelt in zijn verweer: "Desalniettemin meent ze toch dat ze generiek en zonder enige specifieke argumentatie over het wel onderzochte deel van haar opdracht de uitspraak ‘questionable research practice’ kan doen, een in Nederland onbekende term die ontleend is aan een KNAW briefadvies uit april 2014 over ‘Correct Citeren’ en die enige jaren eerder in een ALLEA advies is te vinden."
.
Het goed leesbare KNAW rapport "Omgaan met wetenschappelijke onderzoeksgegevens" van de Commissie Schuyt verscheen in september 2012 en staat gewoon online op de site van de KNAW. Op pagina 12 staat het volgende.
.
"Er bestaat een kritieke zone van discutabele praktijken (in de internationale discussie standaard aangeduid als questionable research practices), waarbij een mate van onzorgvuldigheid te bespeuren valt in het omgaan met onderzoeksgegevens, maar waarbij het meestal niet meteen te zien is of de discutabele praktijk voortkomt uit slordigheid en ongecontroleerdheid of uit niet-integer handelen en niet-integere bedoelingen."
.
Zie voor wat achtergronden bijvoorbeeld http://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0005738 en http://link.springer.com/article/10.1007/PL00022268 (zelf niet gelezen, Fanelli 2009 verwijst er naar).

Nijkamp en ook Van der Duyn Schouten ("heksenjacht ") zetten wel een erg grote mond op. Denk ook aan de onderzoeksgegevens die Richard Gill bijna een jaar geleden had opgevraagd; die ruim vóór de promotie van Kourtit netjes opgeleverd hadden moeten zijn; maar die nog steeds niet beschikbaar zijn gesteld.

Het punt van Nijkamp dat de commissie rekening had moeten houden met privaatrechtelijke aspecten is nogal slap. Dat het niet verboden is om onzin te verkondigen of je artikelen bij elkaar te copy-pasten wil niet zeggen dat daar ook in wetenschappelijk opzicht weinig mis mee is.

Ook het punt dat de selectie van 261 artikelen niet representatief is snijdt geen hout. Deze is inderdaad niet representatief: door alleen te kijken naar publicaties in peer-reviewed tijdschriften heeft de commissie juist een selectie gemaakt van artikelen waarin de lat hoog mag worden gelegd. De “lichtvoetige’ tussenproducten, halffabricaten en populariserende kennisbijdragen” waar Nijkamp het telkens over heeft zijn dus buiten beschouwing gelaten. Of ziet hij B- en C tijdschriften als outlet voor “lichtvoetige’ tussenproducten, halffabricaten en populariserende kennisbijdragen”? Omdat via het reviewproces al een kwaliteitscontrole (en dus selectie) heeft plaatsgevonden ligt de kwaliteit van artikelen die daar niet door zijn gekomen bijna per definitie (nog) lager dan bij de onderzochte studies.

Het meest interessant is misschien nog wel het verwijt van Nijkamp dat de commissie een technisch-mechanische methode om zelfplagiaat te analyseren heeft gebruikt, zonder te kijken naar context en inhoud. Een inhoudelijke analyse zou vrijwel zeker een nog veel negatiever beeld hebben opgeleverd. Ik heb zelf een tweetal studies van Nijkamp tot in detail uitgeplozen, en een groot aantal andere studies van hem gelezen. Wat opvalt is dat zelfplagiaat vaak niet van het functionele soort is, maar juist heel bizarre vormen aanneemt. Willekeurige stukken tekst over compleet andere onderwerpen, gekopieerde alinea’s waarvan de betekenis is omgedraaid, opeenvolgende alinea’s die elkaar tegenspreken en gekopieerd zijn uit verschillende andere artikelen, om maar wat voorbeelden te noemen.

Jammer dat bij sommigen nog steeds de indruk bestaat dat sprake is van een persoonlijke heksenjacht. Blijkbaar is het voor hen onvoorstelbaar dat een wetenschapper waarheidsvinding en wetenschappelijke/maatschappelijke belangen zou laten prevaleren boven persoonlijke belangen. Merkwaardig…

André van Delft schreef op 17 maart 2015 - 16:03 "Richard Gill wil terecht een internationale discussie over de kwaliteit van de publicaties van Nijkamp, Kourtit en Baycan. (...). Het is volkomen van de zotte dat een particulier initiatief dit zou moeten financieren. Als de VU iets geeft om wetenschappelijke integriteit, dan zou zij direct de volle 2500 pond dokken."
.
René Smit (voormalig voorzitter van het CvB) en Lex Bouter (voormalig rector) hoeven maar een miniem deel van hun buitengewoon royale ontslagvergoeding af te staan en er is meer dan voldoende geld om een vertaling te maken van het rapport van NN. Heeft iemand dit al eens aan beide heren gevraagd?
.
http://www.advalvas.vu.nl/nieuws/or-betwist-rechtmatigheid-ontslagvergoe...
.
http://www.advalvas.vu.nl/nieuws/sp-smit-en-bouter-moeten-vrijwillig-afs...

Daar noem je weer wat Klaas: de topvergoedingen voor de top.
Een deel van de universiteit is van een wetenschapscentrum omgetoverd in een bizarre "kenniseconomie": een door aardgasenergie aangedreven lopende band met veel en politiek-correcte publicaties, waarop een flappentap voor de bestuurders is aangesloten.

According to Zwemmer c.s.: "De geconstateerde QRP past in de kennelijk door Nijkamp gekozen publicatiestrategie, waarbij kwantiteit leidend lijkt te zijn en nauwelijks in toptijdschriften wordt gepubliceerd. In het licht van de huidige Science in Transition discussie is het van belang om op te merken dat in dit geval de institutionele prikkels juist kwaliteit en plaats van kwantiteit belonen. Onderzoektijd wordt bij Nijkamps faculteit al decennialang verdeeld op basis van de beste vijf publicaties in de afgelopen vijf jaar. In die zin is de gekozen strategie moeilijk te verklaren."

Zwemmer et al. are naive. They don't realise that being nr 1 with respect to quantity in the economists' ranklists gives you a place in the top 20 overall ranklist. And that gives you enormous prestige, status, influence...

Kees Schuyt heeft bij zijn afscheid als voorzitter van LOWI ook een mooi boek geschreven met als titel "Tussen fout en fraude". In hoofdstuk 6 gaat hij dieper in op QRP (door hem vertaald als kwestieuze onderzoekspraktijken). Kees Schuyt onderscheidt vier categorieën van gedragingen die niet in overeenstemming zijn met de Gedragscode: (1) fouten, groot en klein, (2) slordigheden, groot en klein, (3) kwestieuze onderzoekspraktijken en (4) schendingen van de integriteit. Bij de fouten en slordigheden is volgens Kees Schuyt nog sprake van goede bedoelingen van de onderzoeker. Bij kwestieuze onderzoekspraktijken gaat het volgens hem om handelingen die nooit 'per ongeluk' gebeuren. Kees Schuyt verwijst voor wat betreft QRP naar een bron uit 1830.
.
Dankzij Google kan iedereen die bron nu nalezen ( http://books.google.nl/books?id=3bgPAAAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=char... ).

'We hebben je wel herkend hoor, Peter!'..........? Daar heb je het al.....

haha geen NIJKAMP-aanhanger en zeker niet van NN-clan/netwerk(je) (onder verschillene namen tekst probeert te produceren hier) hihi! Ik 'neutralo' en zie gemene en vieze dingen daar dagelijks gebeuren ;-)... Volgens mij zal het niet lang meer duren: die clan wordt volledig geidentificeerd! Werkze ....... (doe eens wat nuttigs.... anders salary inleveren)

"Peter Nijkamp heeft veelvuldig eerder gepubliceerde teksten - al dan niet geschreven samen met coauteurs - hergebruikt in zijn wetenschappelijke publicaties, zonder de lezer duidelijk te maken dat hij zichzelf citeerde en dat het op die plekken geen origineel werk betrof." is de kern van de boodschap van het persbericht van de VU. En het CvB van de VU onderschrijft deze boodschap ("Het CvB van de VU onderschrijft het rapport van de commissie").
.
NN had dus volkomen gelijk dat hij aan de bel heeft getrokken dat veel recente publicaties met Peter Nijkamp als (co)ateur door grootschalig knip- en plak tot stand zijn gekomen.
.
Peter Nijkamp is ziedend van woede en slaat wild om zich heen in zijn reactie. De reactie van Jaap Zwemmer op alle verwijten van Peter Nijkamp: ‘De mededeling van Nijkamp is aantoonbaar onjuist. Dat blijkt ook uit de in het rapport als bijlage opgenomen voorbeelden.’
.
Uiteindelijk moet je tussen de regels doorlezen. In de eerste plaats vindt het CvB het rapport van de Commissie Zwemmer dus prima. Dat lijkt me een eclatante overwinning voor NN (en co) voor wat betreft hhet verwijt van grootschalig knippen en plakken.
.
Het etiketje QRP is eraf gehaald. Vermoedelijk omdat aan dat etiket een moreel oordeel hangt over de handelswijze van Peter Nijkamp. Enerzijds bizar van de VU, anderzijds begrijpelijk gezien een losse opmerking in de NRC ('tot vlak voor publicatie hield de VU rekening met een kort geding van de hoogleraar [Peter Nijkamp] tegen de commissie').
.
Het weerwoord van Peter Nijkamp rept niet meer van juridische stappen. Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat juristen vast flink met formuleringen aan het steggelen zijn geweest. Kennelijk is het kort geding van Peter Nijkamp nu van de baan, kennelijk omdat hij inziet dat hij geen poot heeft om op te staan.

Mensen die nog steeds geloven dat er niets aan de hand is zijn toe aan een nieuw paradigma. In de tijd na mijn eerste klacht was veel van wat er gebeurde nog consistent met hetgeen je zou verwachten bij een ongefundeerde heksenjacht. Volgens de decaan had de anonieme klacht ook wel afgedaan kunnen worden met een erratum, en tegelijkertijd kwamen er vage geruchten online. K+N hadden bovendien een overtuigend en emotioneel verhaal. Niet onbegrijpelijk dat sommige mensen hen toen geloofden.

Inmiddels weten we veel meer. Drenth 1 heeft plagiaat en ongeoorloofd zelfplagiaat geconstateerd, Drenth 2 heeft dit opnieuw geconstateerd. Het LOWI heeft de conclusies van Drenth 2 weliswaar flink afgezwakt, maar hoewel theoretisch niet uit te sluiten is dat K+N niet op de hoogte waren van gebruiken omtrent citeren is het in de praktijk algemeen bekend dat het zonder aanhalingstekens en/of refereren letterlijk overnemen van tekst een wetenschappelijke doodzonde is. Zwemmer heeft bevestigd dat artikelen met grote regelmaat bij elkaar zijn gekopieerd en geconcludeerd dat de omvang hiervan dermate omvangrijk is dat gesproken kan worden van “Questionable Research Practice”.

Opvallend is overigens dat de commissie Zwemmer blijkens het artikel dat gisteren in NRC verscheen naast zelfplagiaat in 43 van de 261 studies ook in 29 van deze studies plagiaat heeft gevonden van tekstdelen die meer dan 50 woorden lang waren. Hoewel het plagiaat blijkbaar geen heel groot aandeel in de totale tekst van deze studies had (en de commissie er daarom niets mee heeft gedaan), komt de ondergrens van 50 woorden per geplagieerd fragment toch overeen met 3,5 regels.

Nog los van de derde klacht en de blijvende weigering om data en onderzoeksgegevens beschikbaar te stellen aan Gill en anderen lijkt de theorie dat er niets aan de hand is alleen al op grond van het werk van de drie commissies inmiddels aantoonbaar onjuist. Of je moet overal een complot of heksenjacht achter zoeken, waar inmiddels dan wel een vrij groot aantal hoogleraren en onderzoekscommissies betrokken bij moet zijn.

Mensen die het allemaal nog steeds niet kunnen geloven zouden ook eens moeten kijken vanuit het paradigma dat er misschien wel iets grondig mis is met het werk van K+N. Wat er in de eerste fase gebeurde is daarmee niet onverenigbaar: K+N en de VU probeerden de schade te minimaliseren, en collega’s die niet met K+N door een deur konden zagen in het persbericht aanleiding om zelf eens hun zegje te doen in de media. Wat er daarna gebeurd is kan je met dit paradigma echter een stuk beter verklaren.

Pagina's

Reageren?

Houd je bij het onderwerp, en toon respect: commerciële uitingen, smaad, schelden en discrimineren zijn niet toegestaan. De redactie gaat niet in discussie over verwijderde reacties