VU-wetenschappers zoeken mee naar het Higgsdeeltje 9 september 2008 - In de grootste deeltjesversneller ter wereld, de zogeheten Large Hadron Collider (LHC) bij Genève, gaan wetenschappers vanaf morgen proberen elementaire deeltjes te maken. Ze bootsen als het ware de oerknal na. Critici zijn bang dat de experimenten oncontroleerbare zwarte gaten zullen creëren, maar dat is volgens hoogleraar theoretische natuurkunde Piet Mulders een broodje aap.
Natuurkundigen zijn er nog steeds niet uit: hoe het kan dat er in ons heelal meer materie is dan antimaterie, simpel gezegd: waarom wij en alles om ons heen überhaupt bestaan. Ze hebben al een jaar of twintig een model, maar dat vereist dat er ooit deeltjes zijn geweest die we nog nooit hebben waargenomen en die er nu al lang niet meer zijn: het Higgsdeeltje bijvoorbeeld en quarks met verschillende massa’s. “Eigenlijk is zo’n versneller gewoon een hele sterke microscoop”, legt hoogleraar Mulders uit. “We willen deeltjes bestuderen die een miljard keer kleiner zijn dan een atoom. Om die te kunnen zien heb je elektronen of protonen nodig, die zich net als licht gaan gedragen: als een golfje, met een heel kleine goflengte. Om ze in die toestand te krijgen moet je die deeltjes heel veel energie meegeven. Dat gebeurt in een versneller. In Genève werken ze met protonen, omdat die minder gemakkelijk de bocht uitvliegen dan elektronen en omdat de deeltjes waarin we geïnteresseerd zijn, de quarks, in protonen zelf zitten. Je gebruikt dus protonen om onderdelen van protonen zelf te bestuderen”, legt Mulders uit. De natuurkundigen hopen dat de deeltjes waarin ze geïnteresseerd zijn, zullen ontstaan als ze de protonen maar hard genoeg op elkaar laten botsen. Om ze genoeg energie te geven is de baan van de LHC-versneller zevenentwintig kilometer lang. Op verschillende punten liggen er kruisingen in de baan, waar de protonen op elkaar moeten botsen. De LHC-versneller maakt het mogelijk om tien keer kleinere deeltjes te bestuderen dan tot nu toe mogelijk was “Daarmee zouden we het Higgsdeeltje moeten kunnen zien”, voorspelt Mulders. “Maar dat dachten we ook al toen de op één na snelste versneller in Chicago af was. Toen viel het tegen, maar ik heb nu goede hoop.” Het heeft tien jaar geduurd voordat het apparaat, dat deels onder de grond in Frankrijk en deels in Zwitserland ligt, af was. De bouw kostte zeven miljard euro. Mulders: “Dat kun je zonde van het geld vinden, maar ik zie het als kunst. Net als dat het belangrijk is om oude kleitabletten te bestuderen, zo is het ook belangrijk om te weten hoe de kleinste deeltjes die er zijn in elkaar zitten. Het is eigen aan de mens om antwoord te willen op fundamentele vragen als ‘hoe is het heelal ontstaan’ en daarin kan de versneller ons hopelijk verder helpen.” Mulders gaat zelf als theoretisch natuurkundige niet direct met de data van de LHC aan de slag, maar een aantal collega’s van de VU doet dat wel. “En het mooie is dat die vanaf hun eigen computer meteen mee kunnen kijken naar wat er in Genève gebeurt. De data worden over de hele wereld verspreid en geanalyseerd.” En de angst dat er zwarte gaten zullen ontstaan door de experimenten? Die is volgens Mulders onterecht: “Uit de ruimte komen deeltjes op aarde terecht met een duizend keer hogere energie dan wat we in de versneller in Genève kunnen maken. Als die deeltjes al minuscuul kleine zwarte gaatjes creëren, is dat blijkbaar niet erg.” Dus we hoeven niet bang te zijn dat we morgen worden opgeslokt door een hongerig zwart gat? Mulders: “Morgen in elk geval nog niet. Dan gaan ze de deeltjes alleen laten ronddraaien. De experimenten met botsingen beginnen pas over een paar maanden, maar ook dan hoeven we nergens bang voor te zijn.” (WV) Meer lezen? Een duidelijke en beknopte uitleg over elementaire deeltjes geeft Mulders in het boekje Van atoom tot kosmos: http://www.nat.vu.nl/~mulders/outreach.html#boek
 |
Toon/Verberg commentaar formulier